MUHAMMED SURESİ

 

1- "İnkar edenlerin ve Allah yolundan alıkoyanların işlerini Allah boşa çıkarmıştır."

Ayetle geçen "edalle" iptal etmek manasındadır. Bir ri­vayete göre onların amellerini kaybetti, iptal etti manasın­dadır. Şair şiirinde "delle" kelimesini kaybetmek anlamın­da kullanmıştır.

"Bana, sizden devesi kaybolan birisini getirin hak büyük­tür, onun bir hürmeti vardır."[1]

4- (İnkar edenlerle savaşta) Karşılaştığınız zaman bo­yunlarını vurun. Nihayet onlara iyice varıp sindirince ba­ğı sıkıca bağlayın (esir alın). Savaş sona erince de artık ya karşılıksız veya fidye karşılığı salıverin. Durum şuki, Allah dileseydi onlardan intikam alırdı.

Ayette geçen "hatta tadael harbu evzareha" dan maksat harp ehli serden el etek çekip bırakınca ve sadece teslim olan veya barış[2] ehli (zimmi) veya bitkin yorgun güçsüzlükten barışan harp ehli kalınca demektir. Bir rivayete göre evza­reha: Silah, at v.b. şeyler gibi ağır harp mühimmatlarıdır. A'şa da şiirinde bu şekilde ifade etmiştir.

"Harp için uzun mızraklar ve asil erkek atlar gibi mühim­matlar hazırladım. Davud'un dokuduğu zırhlarla atların iz­leri üzerine peşi sıra kafile kafile gidiyordu."[3]

6- "Onları kendilerine tanıttığı cennete sokacak"

Onlar cennete girdiklerinden herkes daha önce duyduğu tasavvur ettiği menzilini bilecektir. Bir rivayete göre Arre-feha kelimesi tayyebeha (en güzel, en değerli) manasmda-

dır.

Şair de arrefe kelimesini bilinen tanıtılan manasında

kullanmıştır.

"Eller gırtlağa giriyor, adeti olduğu gibi yağlı unlu tanı­nan çorbaya ikna edildi ve kısmetine razı oldu."[4]

12- "İnkar edenler ise (dünyada) zevklenirler, hayvan­ların yediği gibi yerler. Onların yeri ateştir."

Bu ayet onların mertebesini düşürmek alçaltmak ve bu hisselerinin elden gideceğini ve hakir, zelil kalacaklarım be­lirtmek için gelmiştir.

Bu manada söylenen bir şiir de şöyle:

"Ey mağrur olan gündüzün yemek ve rahatlıktır gecele­rin ise uykudur ve sana helak olmada lazımdır. Kaybolma­sından hoşlanmadığın şey yorulup tırmalanıyorsun ve bu şe­kilde dünyada hayvanlar da yaşıyor."[5]

15- "Müttekilere va'd olunan cennetin misali şöyle­dir."

Meselden kasıt cennetin sıfatıdır. Yani onlara sıfatlandı­rılan cennet sıfatı, tam ona bir sıfat oldu.

"Ki, içinde bozulmayan sudan ırmaklar."

Esinelmau ye'snu eşinen ve esumen fehuvel'e asinun suyun (tadının, renginin kokusunun) bozulması değişmesi demektir,

Ayetteki mana iki vecihtir:

1- Halin sıfat olması ki değişmeyen, bozulmayan bir su­dan demektir.

2- İstikbal sıfatı içindir ki: Dünyadaki suların hilafına bu su, her nekadar çokluğu ve makamı uzun müddet devam da etse yerinde beklemesi gelecekte asla değişmeyen ve bozul­mayan bir sudur.

"Tadı değişmeyen sütten ırmaklar."

Zira onların yanında en makbul süt; bozulmayan halis saf süttür ki[6] bu süt daha faydalı, bereketli ve şifalıdır.

"İçenlere lezzet veren şaraptan ırmaklar ve süzme bal­dan ırmaklar vardır."

İçildiğinde Öyle tatlı tatlı boğazdan geçiyor ki tatlılığı bal suyu şerbetini andırır ki son derece tatlı içimi hoş bir sudur. Lezzetin leziz manasındadır.

Şair de lezzeti leziz anlamında kullanmıştır. "Çünkü ben Leyla'yla eyleniyorum isteyen için Ley­la'nın konuşması lezizdir. Hayrın mesulüdür ve çaba sarfet.[7]

16- "Onların arasında öyleleri vardır ki seni dinler. Fakat senin yanından çıkınca kendilerine bilgi verilmiş olanlara "az önce ne demiş?" diye sorarlar."

Biraz önce ne dedi: Demelerinin sebebi ya yeterince il­gi göstermedikleri için anlayıp kavramadıklarından dolayı­dır ya da dinden gafil olup dini ehven gördüklerinden dola­yı hiç anlamadıklarını izhar etmelerinden Ötürü demişler.[8]

17- "Doğru yolu bulanlara gelince, Allah onların hi­dayetlerinin arttırır ve onlara takvasını ateşten nasıl korunacaklarını öğretir."

Yani onlara takvanın gidiş yolunun nasıl olduğunu öğret­ti bir rivayete göre de onlara ilham etti manasındadir.

18- "Kendilerine gelip çatınca ibret almakları neye ya­rar."

Onlar kıyametin alamet ve gelişine aldırış etmeseler bi­le geldikten sonra onlara bir faydası da olmaz.

Mana şöyledir: Ner de bu vakitten sonra onlara bir fay­da mı olacak?

19- "Bil ki Allah'tan başka ilah yoktur."

Bu sözün tatbikatına, itikat veya kavli olarak uygulama­ya, söylemeye devam et demektir.

21- "Onların vazifesi itaat ve güzel sözdür."

Bu emir ve işte onların sözü bu şekilde olması lazım.

"İş ciddiye bindiği zaman Allah'a sadakat gösterselerdi, elbette kendileri için daha hayırlı olurdu."

Yani inkarcılar iş ciddiye bindiğinde de yüz çevirdiler, ikrah ettiler.

22- "Demek sizler işbaşına gelecek olursanız, yeryü­zünde bozgunculuk yapacak, akrabalık bağlarını da ko­paracaksınız, öyle mi?"

Eğer insanların işlerini üstlenirseniz, yapacağınız ilk iş bozgunculuk yapmak ve sılayı rahimi kesmek mi olacak?

27- "Ya melekler onların yüzlerine ve sırtlarına vura­rak canlarını alırken durumları nasıl olacak?"

Burada edbar: Sırt veya arka manasındadır. İşte böyle ka­firler öldüklerinde yüzlerine ve sırtlarına vurulur.

30- "Biz isteseydik onları sana gösterirdik de, sen onları yüzlerinden tanırdın. Andolsun ki, sen onları ko­nuşma üsluplarından tanırsın."

Yani (Fahvahu ve kinayetehu).[9]

35- "Sakın gevşemeyin. Üstün olduğunuz halde barı­şa davet etmeyin. Allah sizinle beraberdir. O amelleri­nizi asla eksiltmez."

Yetirekum: Selbetmek, çekip almak, eksiltmek anlamın­dadır,

37- "Eğer onları isteseydi ve sizi zorlasaydı, cimrilik ederdiniz ve bu da sizinkinlerinizi ortaya çıkarırdı."

Yani bu meselede sizi zora talim etseydi, sıkıştırsaydı.[10]

 

⚠ Bu sayfada hata var mı? Bildirin!