HUCURAT SURESİ[1]

 

1-  "Ey iman edenler Allah'ın ve Rasulunun huzu­runda önce geçmeyin. Allah'tan korkun."

La tukaddimu dan kasıt la tetekaddemu (Öne geçmeyin) dir. Tıpkı bir emirdeki aceleye taacele denildiği gibi.[2] Bir rivayete göre manası herhangi bir emir veya işi Allah'm em­rettiği şeyin önüne geçirmektir veya ona tercih etmektir. Ama mef ul hazfedilmiş tir.

2- "Öyle yaparsanız farkına varmadan amelleriniz bo­şuna gider."

En tahbete a'malukum'dan kasıt fetehbitu malukum (yoksa amelleriniz boşuna gider) demektir. Veyahut ta (en-la tehbete) yani (enla tehbet) amellerinizin boşuna gitmeme­sinden dolayı demektir. Hasenat (iyilik) kısmındaki (ihbat) ibtaliyet kötülükleri mağfiret etmenin mukabilindedir mağ­firet kötülükler hiç yokmuş gibi bütün ayıpları örtüp ve gizlediği gibi böylelikle ihbat kelimesi de itaatler konu­sunda böyledir.

3-  "Allah'ın elçisinin huzurunda seslerini kısanlar, şüphesiz Allah'ın kalplerini takva ile imtihan ettiği kim­selerdir."

Yani onların kalplerini halis kıldı. Ömer'den (r.a.) nak­ledildiğine göre kalplerindeki şehevi arzuları gidermiştir.

4- "(Rasulum!) Sana odaların arkasından bağıranla­rın çokları, aklı ermez kimselerdir."

Hucurat ve Hucrat kelimelerinin ikisi de hucretun keli­mesinin cem'idir. Hucretun kelimesinin ilk önce Hucer da­ha sonra da Hucurat şeklinde cem olması da caizdir. Hucre­tun oda demektir.

Ferezdek te şiirinde Hucurat şeklinde cem'ini getirmiş ve beni Haşim hakkında kullanmıştır.

"Bazı Abbad, Darim'e yetmiyor muyda, bela beyitleri için orada hucurat (odalar) vardır."[3]

7- "Hem bilin ki, içinizde Allah'ın elçisi vardır. Şayet o, bir çok işlerde size uysaydı, sıkıntıya düşerdiniz."

Le anittum kelimesinin aslı le lekiytum meşekketen (zor­lukla karşılaşırdınız) demektir. Müfessirlerin bu konudaki lafızları muhteliftir. Mukatil'den nakledildiğine göre aslı: Es-memtum (günaha girmek, sıkıntıya girmek) manasındadır. Mücahid'den rivayet edildiğine göre aslı helektum (helak olurdunuz) demektir. Kelbi'den nakledildiğine göre aslı: Harectum (hata, darlık, haram ve muhtaç) anlamlarındadır.

9- "Şayet biri ötekine saldırırsa, Allah'ın buyruğuna dönünceye kadar saldıran tarafla savaşın."

Bu sulh Allah'ın emrettiği şekildeki sulhtur ki buna dö­nülmesi gerekir. Bir rivayete göre Allah'ın kitabına döne­ne kadar.

10- "Müminler ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşle­rinizin arasını düzeltin ve Allah'tan korkun ki esirgene-siniz."

Aheveykum lafzı aslında tesniyedir, ama istenilen mana cemaattir. Yani iki veya daha fazla müslüman kardeşlerinizden savaşan veya çarpışan olursa onların aralarını bulun barıştırın sulh yapın demektir. Ayete ahevey lafzı, tesniye, sigasıyla gel­miş ama cemaat olarak topluluk olarak murat olunmuştur. Zi­ra izafe lafzı, cins manasındadır, ayette ikisi de gelmiştir. Şu­nun gibi (lebbeyke ve sadeyke)[4] Bu lafızlarda görünüşte Leb-beyke; iki kez icabet, Sa'deyke de iki kez yardım etmek mana-larındadır ama maksat bu manalar değildir ama Halil'in dedi­ği şu manadadır. Ben ne işte olursam veya meşgul olursam olayım beni çağırdığında davetine icabet eder ve sana yardım ederim veya bunlara hazırım demektir.

Cerir'in şiirindeki kinayeli şu söz de buna benzer bir misaldir.

Şiirde geçen yedeyye (iki el iki kuvvet) demektir. Ama genel olarak kuvvetin tümü demek isteniyor.

"Sen Temim'den ün salmış bir efendisin, yetimin iki kardeşi kemikten bir parça gibidir. Eğer sen izzetin efendi­si veya gölgesinde olsan ve zulmetsen sana yardım edecek hiçbir kuvvetim yoktur."[5]

Bilinen odur ki şiirde zulüm yapmaması için ki kuvveti­ni engelliyor gibi zahirde ama murad olunan ise bütün gü­cüdür. Yani benim bütün güç ve kuvvetim sana zulmetmek için değildir.

Şu ayeti kerimede buna benzer bir misaldir.

"Bel yedahu mebsetutani."                   (Maide: 5/64)

Bilakis Allah'ın iki eli açıktır. Elden maksat nimetlerdir. Aslında Allah'ın nimetleri sayılmayacak kadar çoktur, ama ayette tesniye lafzıyla çoğul (cem) murad etmiştir.

Hezuli'lerin şiirinde de aynı şekilde ifade edilmiştir,

"Hırka parçalandığı zaman onun misli soğuk ilede par­çalanır oysa soğunu giydirecek ve engelleyecek birşey yok­tur."[6]

Aslında devaleyk kelimesi zahirinde tesniyedir ama mu-daveletu manasında cem murad edilmiştir.

El-Accac'm şu şiirinde de aynı misal mevcuttur:

"Bu bir vuruş bir dürtüş ve bir özellik."[7]

Aslmda Hazeyni isneyni şeklinde değildir. Cem manasın­da olan hezzen ba'de hezzin'dir. Yani Kita'an Ulemri ba'de-kat'in.

Ama cins manasında izafenin ifade edilmesi de şöyledir. (Menaatil ıraku kafizeha ve dirhemeha)[8] Yani: Kefzaneha ve derahimeha. Kefzan eski Irak ölçeklerinden biridir, de-rahimde dirhemlerdir.

"Bel yedahu."                                       (Maide: 5/64)

'de izafe ile cins manası istenmiştir.

11- "Ey müminler! Bir topluluk diğer bir topluluğu alaya almasın."

Burada erkekler özellikle kastedilmektedir. Züheyr'in de­diği gibi: Bilmiyorum, galiba hayal edip bileceğim. Ali Hıdnin en kuvvetlisi kadınlardır.[9]

"Kendi kendinizi ayıplamayın."

Buradan maksat kardeşlerinizi ayıplamayın demektir. El-Muberrid'in dediğine göre bu şöyledir: Lemz ile ayıpla­ma dil ve işaretlerledir. Hemz ile ayıplamak ise dille değil sadece işaretlerle olur.

Sa'leb'in dediğine göre Hemz ile ayıplama yüzdedir. Lemzle kafa iledir. Yani yüze karşı ayıplamaya Lemz deni­lir. Kaş, göz vb. işaretler yapılarak olur. Hemz ise arkadan çekiştirerek, vesvese vererek ayıplamaktır. Şiirde de bunla­rın arkadan ve yüzünden çağrıştırdığına dair bir delil vardır.

"Uzaktan seninle karşılaştığım zaman tebessüm ediyor­sun ve gıyabımda ise çekiştirip ayıplıyorsun."[10]

Uzaktan seninle karşılaşınca pispis sırıtıyorsun. Dönüp gittikten sonra da arkamdan dedikodu ederek bana iftira atıyorsun demek istiyor şair.

"Birbirinizi kötü lakaplarla çağırmayın."

Bir rivayete göre ayette geçen "Nebz" kelimesi sabit olan lakap anlamındadır. Bir rivayete göre "Nebz" kötü la­kaplarla çağrışmaktır ki bu tür lakaplar insan şeref ve hay­siyetine leke sürer veya haysiyetini zedeler[11] ki bu ikinci gö­rüş en sahih olandır ki yasak sadece"nebz" ile olan çağrışım­dır ki zaten normalde hemen hemen bütün insanların sevi­len ikrah edilmeyen bir lakabı vardır. Örneğin melik, padi­şah, şah gibi. Bu şu misale benzer: Birbirinizle taşlarla atış­mayın demek taşlarla bina da yapmayın anlamını ifade et­mez öyleyse haram veya yasak olan "nebz" gibi kötü lakap­larla çağırmadır.

12- "Ey iman edenler! Zandan çokça kaçının. Çünkü bir kısmı günahtır."

Bir rivayete göre bu öyle kötü bir zandır ki; hakkında zan yaptığı arkadaşını kendisinden kuşkuya düşürüyor ve baş­kasına zarar dokunuyor, mesela hüsnü zan mubahtır (müs­terihtir) ama zan edilen kötü zandır. Bir rivayete göre bu zan ilim dahilinde (bilinen birşey hatunda) yapılan zandır. Zi­ra ilim dahilinde olan zan ilim gibidir. îşte bu sebebten do­layı ayette "bazı zanlar günahtır" diyor.

BeFa b. Kays Hüsnüzan hakkında şiirinde şöyle dile getirmiş:

"Hüsnü zan istiyorum biliyorum ki kişinin zanları saptı­ğında onun gücü kadri de sapar ve azalır."[12]

Ebu Fidde şiirinde şöyle dile getirmiş:

"Eğer size kesin bir haber gelmezse dikkatli olun zan ar­tar veya eksilir."[13]

Bercemi ise şöyle dile getirmiş:

"Şüphe yok ki sekte aşırılık, kararlılıkta ise kuvvet var­dır. Kişi zanında ya hataya düşer ya da isabet eder."[14]

"Birbirinizin kusurunu araştırmayın. Biriniz diğeri­nizi arkadan çekiştirmesin."

Tecessüs: Araştırmak, peşine düşmek manasındadır ama burada kusur, ayıp araştırmak anlamında kullanılmıştır. Bir rivayete göre gizli olan mahrem olan kimsenin bilmediğini araştırıp ifşa etmektir ki bu haramdır. Şair'in dediği gibi:

"Kalbinde kin tutup gizleyen sudıy, ziyaret ettiğim zaman Sudayı bunu anlatıp ayyukaya çıkarmasını menettim.[15]

"Biriniz ölmüş kardeşinizin etini yemekten hoşlanır mı? İşte bundan tiksindiniz. O halde Allah'tan korkun."

İnsan tabiatı itibarıyla nasıl ölü kardeşinin etini yemek­ten ikrah ediyorsa aynı şekilde onun arkasından onun gıy­betini aklıyla yapmasından da ikrah etmesi gerekir. Zira tabiatın çağırışım sebebleri kör ve cahil aklın ise aksine basiretli ve bilendir. Bu manada Mukannavı Kindi şöyle de­miş:

"Benim bilinmeyenlerimi sakladıklarında bende onlann-kini muhafaza ettim. Ve şayet onlar benim hakkımda kötü­lüğü arzu ettiklerinde ben onlar hakkında Rüşd'ü arzuladım. Onlar benim şerefimi yıktıklarında ben onların şereflerini bi­na edip kurdum."[16]

13- "Ey insanlar! Doğrusu biz sizi bir erkekle bir di­şiden yarattık. Ve birbirinizle tanışmanız için sizi millet­lere ve kabilelere ayırdık."

Dikkat edilirse Allahu Teala kabileler arasındaki ihtilaf illetini belirtirken bunun üstünlük vb. şeyler için değil sa­dece tanışmak için olduğunu[17] belirtiyor. Beyhaki ve ve İb-ni Munzir'in naklettikleri bir hadis Rasulullah (s.a.v.) şöy­le demiş:

"Beni beyadeoğullarına Ebu Hind'in kendilerinden bir kadınla evlendirin." der. Onlar da:

"Ya Rasulallah! Kızlarımızı köle veya hizmetçilerimiz­le mi evlendireceğiz?" derler ve bunun üzerine bu ayet na­zil olur. Zühri'nin dediğine göre bu ayet Ebu Hind hakkın­da nazil olmuştur ve kendisi Rasulullah'ın hacamatçıların­dan biriymiş.

Şuub kelimesi Şa'b kelimesinin cemidir. Canlıların diri­lerin türü için bir cins isimdir, daha sonra sırasıyla şunlara-da bir isim olmuştur. Kabileler, Amayir (küçük kabileler), butun (kuşaklar), efhaz (aynı kabileden olan küçük grup), fe-sail (kişinin pek yakın olan aşireti veya akrabası yönünden veya babası yönünden olan yakın akrabası) ve en sonunda aşiretlere birer isim olmuştur.

Şa'b (Muder kabilesi) gibi, Kabile (Kenane) kabilesi gibi, imaret ve batn (Haşim oğullan) gibi, Fahz, (Muttalibo-ğulları gibi), fasiletu (Alevi ve Abbasiler) gibi ve aşiret ise (Haseniler ve Hüseyniler) gibi.

14- "Bedeviler "inandık" dediler. De ki: Siz iman et­mediniz, ama "islam olduk" deyin. Henüz iman kalble-rinize yerleşmedi."

Manası şudur: Onlar iki şehadeti "Eşhedu enla ilahe il­lallah ve la ilahe illallah Muhamedun rasulullah" izhar et­mekle harbilikten çıkıp barış ehline girmiş te olsalar henüz tam manasıyla tasdik etmiş değiller ve tamamıyla girdikle­ri şeye henüz tam bir bağlılık ve güven içinde değiller.

İslam: Silm (teslim olma)'dır. İmanda bağlılık güven ve sadakatten ibarettir.

"Eğer Allah'a ve elçisine itaat ederseniz, Allah işleri­nizden hiçbir şeyi eksiltmez."

Layelitkum'un aslı la yelitkum ve la ye'litkum'dur. Vez­ni şöyledir. Elete ye'litu elten vevelete, yelitu velten vela-te yelitu leyten ve elete, yu'Ietu iylaten'dir. Temenni için olan Leyte edatının aslı da bunlardan türemedir. Leyte eda­tı birşeyi almak veya yakalamak ihtiyacı hissedildiğinde söylenir.

Ayette murat olunan mana ise. O, amellerimizden hiçbir şeyi eksiltmez ve de zulmetmez.[18]

 

⚠ Bu sayfada hata var mı? Bildirin!