İslami Okul Okulların En Önemlisi
Cuma Suresi [1] - İslami Bilgiler - Vedeulburhan - 62. Sayfa
CUMA SURESİ[1]
3- Müminlerden henüz kendilerine katılmamış bulunan diğer insanlara da onu öğretir"
Ayette geçen "ve aherine minhum" dan kasıt: Kendilerine katılacak acem olanları da bilir ve onlara öğretir demektir.[2]
Ve "lemma yelkahu bihim" den kasıt onlara ulaşıp göremeyen o zaman idrak edemeyen demektir. Nakledildiğine göre Rasulullah'ın (s.a.v.) bir hadislerinde şöyle buyuruyorlar:
"Rüyamda, siyah bir koyun sürüsünün peşinden takip edip onlara tabi olan boz koyun sürüsünü gördüm." der. Ve Ebu Bekir (r.a.) bu konuda şöyle der:
"İşte bu tabi olanlar acemlerdir ki onlar araplara tabi olacaklar. Bunun üzerine Rasulullah da (s.a.v;) şöyle buyurdular:
"Doğrusu melek te bu rüyayı bana böyle tabir etti."[3]
5- "Kendilerine Tevrat yükletilen sonra onu, taşımayanların durumu, koca koca kitapları taşıyan merkebin durumu gibidir"
Âyette geçen "Hummilut-tevrate summe lem yehmiluha" dan kasıt: Muhammed'in (s.a.v.) sıfatını izhar etme bakımından Tevrat emanetini yüklenip sorumluluğu bulunanlardır.
Ayette geçen "esfaren" kelimesi kitaplar "kutuben" ma-nasmdadır. Esfar'ın müfredi sufr'dur. Ebu Said Darir[4]de esfar kelimesini ayetteki manaya mutabık şekilde kullanmıştır:
"Tevrat'ı yüklenenlerin yanında olan ilim değildir. Zira onların yanındaki ilim , meta yüklü develerin yanındaki ilim gibidir.
Hayatına yemin olsun ki deve, ihtiyacını (yiyeceğini) giderdikten sonra veyahut gittiten sonra sırtında ne var ne yok onu bilmez."[5]
9- "Ey iman edenler! Cuma günü namaza çağrıldığı zaman, hemen Allah'ı anmaya koşun ve alışverişi bırakın"
Süddi'nin dediğine göre ayette geçen "sa'y" dan kasıt çağrılan kişilerin icabet etmesidir. Başkaları da şöyle demiş: "Onun için hazırlanıp sa'y etmek ve çağrıya doğru yürüyüp gitmektir.
11- "Onlar bir ticaret ve eğlence gördükleri zaman hemen dağılıp oraya giderler ve seni ayakta bırakırlar..."
Ayette geçen "el-lehv" dan kasıt şudur: Ticaret kervanının kafilesi geçerken alamet olarak def, davul, darbuka vb. şeylerin çalınmasıdır.[6]
[1] İbni Abbas'tan nakledildiğine göre Cuma suresi Medine'de nazil olmuştur. İbni Ebu Şeybe ve Ebu Davud'un İbni Abbas'tan çıkardığına göre Nebi (s.a.v.)'i cumada Cuma ve (veiza caekel'munafikun)'u okurdu.
[2] Buhari ve Müslim'in Ebu Hureyre'den çıkardığına göre şöyle demiş:
Cuma suresi nazil olduğu zaman biz Rasulullah'ın yanındaydık bize okudu. Ve:
"Müminlerden henüz kendilerine katılmamış bulunan diğer insanlara da" kavline ulaştığında bir adam ona şöyle dedi:
"Ya Rasulallah! Bize henüz katılmayanlar kimlerdir?" Elini Scl-man'ı Farisi'nin başına koyarak şöyle dedi:
"Nefsim elinde olana y,emin olsun ki, eğer iman Süreyya'da da olsa, yine onlardan bazı adanmlar ona ulaşacaktır." Feth'ul-Bari: 8/641.
[3] Hadisi, Said b. Mansur Sünen'inde çıkarmış ve Hakim'de çıkarmış lafız da onundur. Ve o, Ömer b. Şurahbil'den Mürseldir. Rasulullah (s.a.v.) şöyle dedi demiş:
"Ben, kendimi siyah bir sürüde olduğumu gördüm gibiyim, çünkü o sürüyü beyaz bir sürü takip etti. Beyazların çokluğundan siyah olanı ayirdedemedim. Yazların çokluğundan siyah olanı ayirdedeme-dim."
Ebubekİr şöyle dedi:
"Ya Rasulallah, bu içinde doğduğum araplardır, daha sonra acemler girecek karışacak, onların çokluğundan, araplar pek ayırdedilmeyecek belli olmayacak." Rasulullah (s.a.v.):
"Bunu, melekte böyle tabir etti."
Riyadu'n-Nadra fi Menakib'il-Uşre: 1/160; Müstedrek: 4/395.
[4] Adı: Ahmed b. Halit, Ebu Said ed-Darir Bağdadi'dir. Lügat hu-usunda güzel bir alimdi. İbn'ul-Arabi ve Ebu Amr Şeybani'yle karşılaşmış. Araplardan birçok nükteler hıfzetmiştir. Tahir b. Abdullah onu Nisabur'a getirmiş. Garib'ul-Hadis kitabından Ebu Ubeyde bir çok harfler getirmiş. Şiir ve nevadirlerin manaları hususunda bithâyli kitap yazmıştır.
[5] Beyitler, Mervan b. Süleyman b. Yahya b. Ebu Hafsa'mndır. Bazı şiir ravilerini hicvediyor. Ve iki beyit te Uyun'ul-Ahbar'da: 2/İ30; Lisan Maani: 28/95; Tefsir'ul-Kurtubi: 18/95; Akd'ul-Ferid: 2/279. Ez-Zamsletu: Kişinin, kendi metaım ve azığını üzerine yüklediğ i ve onunla yola çıktığı devesidir.
[6] Bezzar'ın İbni Abbas'tan naklettiğine göre: Cuma günü Rasu-lullah (s.a.v.) hutbedeyken, Dihye b. Halife ticaret malını satmak amacıyla gelmişti ve bu arada mescitte biri dışında kinişe kalmadı herkes oraya gitti. Nebi (s.a.v.) ayakta iken henüz inmeden bu ayeti celile nazil olmuştur.
Muhammed Ebu’l-Hasan En-Nisaburi, Vedehu’l Burhan, Tevhid Yayınları: 2/432-434.