MÜLK SURESİ[1]

 

3- "O ki, birbiriyle ahenktar yedi göğü yaratmış­tır..."

Ayette geçen "tibaken" kelimesinin tabeke kelimesinin ceminin olması caizdir. Tıpkı cimal ve cemel kelimesinde olduğu gibi. Bu şekilde manası: Bazılarının bazılarının üs­tünde olmasıdır. Ayrıca fial vezni üzerinde "et-Tefabuk" tan türemiş bir isim olması da caizdir. Bu şekilde manası mü-teşabih (birbirine benzerlik)tir. Bu şey buna mutabıktır (benzer, aynısı) sözünde olduğu gibidir.

3- "...Çok merhametli olan Allah'ın yaratışında hiç­bir uygunsuzluk göremezsin..."

Ayette geçen Tefavut kelimesinin teravut ve tefevvut şeklinde iki lügati vardır.[2] Taahhud ve teahud misalinde ol­duğu gibi.

Ayette geçen tefavut: Bir rivayete göre tecaveze mana­sında olması da caizdir. Bir rivayete göre tefavvut: Kendi­sinin dışında olan herşeye tamamının muhalif olmasıdır.

Tefavut ise bazı kısımların bazılarına muhalif olmasıdır. Sanki o muhtelif olan şey, en yüksek ve en ali bir nizam için­dir.

Ebu Said Ganimi'nin nüktelerinde şu ifadeler vardır: Muhakkak ki (el-Fevt): İki parmak arasındaki boşluk veya arahktır.[3] el-fevt ile Tefavut aynı anlamdadır. (Min te­fevvut) manası (min fütur) anlamındadır.

3- "...Gözünü çevir bir bak, bir bozukluk görebiliyor musun?"

Ayette geçen fütur kelimesi çarpıklık, yarık, ayrım ve da­ğınıklık manasında olan (es-Sudu) anlamındadır.

Şöyle dedi:

"Ey sevgili sen kalbi yardın sonra onun içine nevanı nü­fuz ettirdin. Senin hevan dehşet bir şekilde ürkütür ve yarık olan yeri iyileştirip sarar. İçine sokulup sirayet etti. Ta ki ne şarap ve ne de hüzün onun içine girdi ve mutluluğa da giriş-medi.[4]

4- "(Aksaklık görebilmek için bir değil) iki defa gözü­nü çevirip bak..."

Yani gözünü çevir, bakışlarını ebediyete kadar tekrar tekrar oraya yöneltip bak bir ayınk görebilecek misin? Böy­lece biz sana iki kez bakıp kontrol etmeni istedik ki artık bü­tün hüccet ve deliler aleyhinde gerekli kılınsın.

"göz (aradığı bozukluğu bulmaktan) aciz ve bitkin hal­de sana dönecektir."

Ayette geçen Hasien: Zelil ve hakir manasındadır.

Haşir ise: Bitkin, yorgun ve kendinden geçmiş demektir. Şair de şiirde hasien ve haşir kelimelerini aynı anlamlarda kullanmıştır:

"Uzattım ki ruh iyice görsün ve hakir olsun ve bir tara­fı bana yöneldi ve o bitkin bir haldedir. Bendeki şevki sü­rekli artırmaya devam ettim ki ben kuşun iki kanadını ödünç alıp uçuyorum."[5]

7- "Oraya atıldıklarında, onun kaynarken çıkardığı uğultuyu işitirler."

Ayette geçen (şehiken) kelimesi: Cehennemin kayna­yış ve fokurdayış şekillerinin seslerinden biridir. Tefur ise: Cehnnemin kaynayış şeklidir.

8- "Neredeyse cehennem öfkesinden patlayacak!" Ayette geçen temeyyeze parçalanıp ayrılmak manasında

olan "tenkatiu ve teteferraku" demektir. EI-Gâyz ise kin ve öfkedir.

12- "Fakat daha görmeden Rablerinden korkanlara gelince, onlar için gerçekten hem bağışlanma hem büyük mükafat vardır."

Ayette geçen (bil ğaybi) kelimesi başbaşa kalmak mana­sında olan (bil halveti) demektir.

Onlar yalnız, tenha veya başbaşa kaldıkları bir zamanda günahlarını hatırladıklarında Rablerinden istiğfar dilerler.

15- "Yeryüzünü size boyun eğdiren O'dur"

Yani yeryüzünde nehirler akıtmak, ağaçlar bitirmek ve güvenilir meskenler yapmakla size boyun eğdirip kolay­laştırmıştır.

"Şu halde yerlerin sırtlarında dolaşın ve Allah'ın rız­kından yiyin. Dönüş ancak O'nadir"

Ayette geçen "menakibiha" kelimesi yerin etraflarında ve küçük küçük sıra dağlar manasında olan (etraf ve ezrab) an­lamındadır.[6]

16- "Gökte olanın, sizi yere batın vermeyeceğinden emin misiniz? O zaman yer sarsıldıkça sarsılır."

Göktekilerden kasıt meleklerdir. Veyahut ta gökte arşı olana veyahut ta hükümran olan kişi demektir.

Veya ayette geçen (fi) harfi çeri şu ayette de olduğu gi­bi (fesihu fil ardi) üst manasında olan (favka)dır. Böyle olursa murad olunan yükseklik (el-Uluvv) ve zuhur olur. Ve­yahut ta semada ma'bud olan kişidir.

Semanın tahsis edilip bu konumda zikredilmesinin sebe­bi, adet üzere dua anında genel itibarıyla ellerin havaya kaldırılışından ve inen hükümler ve emirlerin gökten indi-rilisinden dolayıdır.

19- "Üstlerinde kanatlarını aça-kapata uçan kuşları görmediler mi?"

Ayette geçen (saffatin) den kasıt uçuşta kanatlarını açma ve inişte de kanatlarını sabit tutma veya kapatma anlamın­dadır.

Bir rivayete göre (yakbidne) kelimesi düşmanın şiddet-liliği anlamında olan (el-Kabid) ten türemiş ve süratlen­mek anlamında olan (yesrine) demektir.

Tebbete şerren şöyle demiş:

"Benden daha süratli birşey yoktur. Bu tür mübalağa değildir. Kanat sahibi, dağın sivri çıkıntısının yanında dü­şük ve alçaktır. Kurtulana kadar, süratli yürüyüşüylen ve bü­yük genişliğiylen onun aklının başından gitmesiyle onlar benden aklımı çelip çıkaramadılar."[7]

"Onları Rahman olan Allah'tan başkası tutmuyor. Şüphesiz o herşeyi görmektedir."

Eğer havada bir anormallik olur ve kanatlar da uçuş fonksiyonunu kaybederlerse kuşlar hemen düşerler. Hake­za eğer Alluh-a Teala alemlerin tümü için bir göz açıp ka­patacak kadar hareketini kabzedip durdursa alemlerin felek­leri çokları alt üst olur ve dağlar havada toz gibi gider ge­lirler.

21- "Hayır, onlar azgınlık ve nefrette direnip durmak­tadırlar."

Ayette geçen (leccu) masiyetlerde ısrar edip bocalamak

ve durmaktır.

Eİ-Licac ise: Bir işin dayatılıp ısrarla, inatla onda kötü

hasletlerde olsa yapılmasıdır.

El-Utuv: Bozgunculuk, fesatlık ve fahiş şeyleri yapmak için çıkıştır.

22-  "Şimdi, kapanarak yürüyen mi varılacak yere daha iyi erişir, yoksa doğru yolda düzgün yürüyen mi?"

Ayette geçen (mukibben ala vechihi) den kasıt yüz üstü düşüp sürünerek kapanarak yürümektir.[8] Mukibbe'nin kı­yasa muhalif olarak veznini şöyle getirmişler: Kebebtu ala vechihi feekebbe (Onu yüz üstü düşürdüm, o da yüzüstü düş­tü.) Şu misallerde buna benzer örneklerdir:

"Keskin za ile Nezeftu mael bi'ri. Kuyunun suyunu çı­kardım.

Ve enzefetil bi'ru maeha: Kuyunun suyu "çıkarıla çıkarıla" bitti.

Ve mereytun nakete ve emret: Deve sütü vermek için me­mesini okşayarak sütünü sağdım, o da sütünü verdi. Bu du­rum sütünü vermek için çoğalması halinde olur.

27- "Ama onu (azabı) gördükleri zaman"

Ayette geçen (zülfeten) görülecek derecede yakın mesa­fede olmasıdır.

"İnkar edenlerin yüzleri kararacak ve (kendilerine) "işte sizin arayıp durduğunuz budur" denecektir."

Ayette geçen (si'et)ten kasıt yüzleri çirkinleşip kötü ola­cak ve bu zahiren belli olacak.

(Teddeune)den kasıt: Tetedaune: Onun vuku bulması için aramak veya olmasını istemektir. Mefhum olarak bu ke­lime çağırmak manasında olan duadır.

Tefsirde manası Tukezzibun yalanlıyorlar olarak getiril­miştir. Lugatta Tukezzibune'nin te'vili şöyle yapılmıştır. Ya­lan, batıl ve anlamsız olanları istemek, temenni etmek. Şa­irin şiirde dediği gibi:

"Atlar dönüp dolaşmaya devam ediyor. Onların evveli­ne ve ahirine ilhak ediyor. Bunun akabinde gecelerin gelip geçmesiyle. O günün görünmezliği tecelli etti onun şerri de aşikar oldu."[9]

30- "De ki: Suyunuz çekilecek olsa, söyleyin bakala-mi, size kim bir akarsu getirebilir?"

Ayette geçen (maukum ğavren) suyun çekilip gitmesi ve yok olmasıdır. Burada fail, mastar ile vasıflandırılmıştır. Adil olan birine mastar ile raculun adi denildiğinin misalidir. Maun main: Tatlı su demektir.[10]

 

⚠ Bu sayfada hata var mı? Bildirin!