MEARİC SURESİ[1]

1- "İnecek olan bir azabı istedi bir isteyen."

Ayette geçen seele kelimesi (dain) istedi manasındadır. İsteyen istedi ki o (isteyen) Rasulullah (s.a.v.)'tır onların aleyhine istedi.

Bir rivayete göre Nadr b. Haris'tir bunu isteyen. O şöy­le demiştir:

"Allah'ım! Eğer bu (Muhammed'in getirdiği) hak (doğ­ru) ise üzerimize gökten taşlar yağdır."      (Enfal: 8/32)

İbni Abbas'tan nakledilen bir rivayete göre Nadr b. Ha­ris Bedir gününde öldürülmüştür.[2]

3- "(O azabın inişi) yüksek makamların sahibi olan AI-lah'dandır."

Ayetin mefhumu "sevdiği kullarına derece ve makam ver­me yetkisine sahib olan Allah'tır." Bir rivayete göre "Me-aric"den kasıt meleklerin göklerdeki inip çıkışlarıdır.[3]

4- "Melekler ve ruh (Cebrail) oraya çıkar."

Bir rivayete göre "çıkan"dan maksat mü'min kabzolun-duktah sonra ruhunun çıkmasıdır. Bunu Nebi'den (s.a.v.) Ku-beyse b. Züeyb[4] rivayet etmiştir.[5]

"Miktarı (dünya senesiyle) elli bin yıl olan bir günde yükselip çıkar."

Yani eğer meleklerin haricindekiler çıkacak olsalar elli-

bin yılda çıkarlar.

8- "O gün gökyüzü erimiş maden gibi olur."

Yani erimiş (sarı bakır) gibi kıpkırmızı olur. Bir rivaye­te göre yağın kızıldığı gibi olur.

9- "Dağlar da atılmış yün gibi olur."

Yani çırçırlanmış havada uçuşan yün gibi olur. Ayette­ki mefhumun muradı ise; daha evvel sert katı ve bir arada olan dağların o gün yumuşak ve dağınık olmasıdır.

13- "Kendini barındıran aşiretini..."

Ayette geçen "fasiletihi" den kasıt kendilerini himaye edip koruyan aşiretidir. "Tüvihi"den kasıt kendisine sığınıp sığınmasını kabul eden ve şikayetlerim iletip şikayetlerini dinleyen mercidir. Bir rivayete yöne "fasılan" onu emzirip ve emzikten kesen annesidir. "Fasilah" kelimesi Failetun ma­nasında feiletun'dur.

Şair ayet manasında şiirde şöyle demiş:

"Cermin mücavirine sor bakalım birbirine yakın ve karışmış komşular arasında cereyan eden bir savaşı onlar­dan gizledin mi?"[6]

15- "Hayır (Allah'ın onları kurtarmayacağı) o cehennem

alevli bir ateştir."

Ayette geçen "kella". "Leyse kezalike" böyle değildir ma-nasmdadır. Yani oradan hiçbirşey onu kurtaramaz. "İnneha leza" marife ve te'nİs olduğundan gayrı munsarıftır. "iltİza" kelimesinden türemiştir. Yani "tutuşturmak" manasında-dır. Hasy günü onlar alevlendirmeyi reddetiler, Atlıları asıl hedeften uzaklaştırıyorlardi: Kin ve düşmanlıktı kırdılar. Es­kiden bu, şiddetten alevleniyordu.

16- "Derileri kavurup soyar."

Ayetin mefhumu kafa derilerini soyup yüzen manasında-dır. 15. ayette geçen "inneha"daki "ha" zamiri "inne"nin is­mi, "leza" ise haberidir. Bu ayetteki "nezzaetun"[7] ise ikin­ci haber olur. Halvun hamid babındandır.

17- "Çağırır (o ateş) imandan yüz çevirip te (Hakka) arka döneni."

Varacağı yer orası olacağından sanki onu çağırır gibidir.

18- "Mal ve para biriktirip yığanı"

Ayetteki mefhum şudur: Malı ve parayı biriktirip zeka­tını vermeyen ve sıla-i rahim yapmayandır.

19-  "Gerçekten insan pek hırslı ve cimri yaratılmış­tır."

Muhammed b. Tahir[8] "heluan" kelimesini Saleb'den sorduğunda şöyle cevap vermiştir: Allah'ın açıkladığı gibi­dir. Ondan güzel tefsir de olmaz. Aşağıdaki ayetlerle açık­lamıştır.

20- "Kendisine fenalık dokunduğunda feryat eder."

21- "İyilik dokunduğunda ise pinti kesilir." 34. "Ki onlar namazlarını gözetirler."

Ayette geçen namazdan kasıt "nafile namazdır." Daha ev­vel geçen ayet buna işaret etmektedir. 23. ayet

"Onlar namazlarında devamlıdırlar."

Yani farz namazlarına.

36- "Kafirlere ne oluyor ki boyunlarını eğerek sana doğru koşuyorlar."

Ayette geçen "muhtiine" den maksat süratlice manasın-dadır. Burada onların sözü işitmek maksadında süratle gel­meleri sonra da yalanlayarak ayrılmaları kınanmıştır (zan­nedilmiştir).

37-  "Sağdan ve soldan bölük bölük (sana koşuyor­lar)."

Ayette geçen (izin) kelimesinden kasıt ayrı ayrı gurup­lar halinde demektir. Müfredi izetun'dur.[9]

Şair şöyle dedi:

"Bizi onun yanında görüyorsun. Gece onun babları üze­rinde halkalar gruplar halinde gelip geçiyor."[10]

43- "O gün, kabirlerden koşarak çıkacaklar; sanki di­kili putlara koşuyorlarmış gibi..."

Ayette geçen (ila nusubin)den kasıt dikili şeye demektir. Mef ul manasında mastar bir kelimedir. Nescu'l-bağdat ve Darbul-emir'de olduğu gibi (Yufidunu) ise koşuyorlar de­mektir.[11]