MÜDDESİR SURESİ[1]

 

4- "Elbiseni tertemiz tut."

Bir rivayete göre burada elbiseden maksat nefistir. An-

tere'nin dediği gibi:

"Kör bir mızrak ucuyla vücuduna dürttüm. Kerim olanın havaya sarılması haram değildir. Onu vahşi hayvanlara ter-kettiğimde başının üstüyle bileği arasındaki yerde henüz kıpırdanış vardı."[2]

İbni Abbas'tan rivayet edildiğine göre manası şudur: Canını, bedenini veya elbiseni hainlik, hilebazlık ve gü­nah işlemek için harcama veya giyme mananın böyle oldu­ğuna dair Gaylan Sakafi'nin şu şiirden delil getirilmiştir:

"Allah'a hamdolsun ben ne facirlik elbisesini giydim ve ne de rezillik ve alçaklığı arzuladım."[3]

Buna benzer görüşler ve kavillerin hem faydası hem de misalleri çoktur.

İmru'1-Kays da şiirinde aynı misali dile getirmiştir:

"Yani Avfoğlları günah işlemekten ve hainlik yapmak­tan beri ve tertemizdirler demektir."[4]

Ebu Esved ed-Düeli şöyle demiş:

"Elbiselerimi zorbalık, zulüm ve hainlikten temizler ve en doğru ve hayırlı olanı arzular ve ona dönerim. Cömert­liğin ve iyiliğin benim adetim olduğunu bilmiyor musun? Ki­şi, mutad olan iyi şeyi yapması gerekir."[5]

Bu manın zıddına -fakat o manada- Cerir'in şu özü var­dır:

"O kadın Zübeyr'den sonra, adet gördüğü" elbisesini giy­di ve kanını da yıkamadı."[6]

İbni Sikkiyt ve Saleb şöyle dile getirdiler:

"Bişr ile ölüler ile onların elbiseleri temizlenmedi."[7]

Ferezdak şöyle dedi:

"Ey Asım oğulları oraya sığınmayın. Zira siz kötü ve za­rarlı başlara ve kavuklara sığmıyorsunuz. Ey Asım oğulla­rı eğer babanız sağ olsaydı, bu gün oğlu olan Kays b. Asım'ı kmardı."[8]

Bununla Kay s'm, onlardan intikam almayı taleb etmedi­ğini açıklamış.

Evs'in buna yakın sözü ise şöyle:

"Haber aldım ki haram olan bir kana girmişim ve üzerin­de olan merkepli hırkaya akmış kanı.

Ve yine haber aldım ki Cüzeyme oulları beyitlerine Munzir'in bedenin kanını girdirmişler."[9]

Huzeli'nin sözü de şöyle:

"Maktulün kanından ve onun cefasından kurtul ve beri ol. Zira maktulun kanı onun izarına çarşafına yapıştı."[10]

5- "Kötü şeyleri terket."

Mücahid'in dediğine göre kesre ile "er-Ricz" azap anla­manda zammeyle ise putlar anlamındadır.[11]

6- "Yaptığın iyiliği çok görerek başa kakma." Yani verdiğin az birşeye karşılık çokşey bekleme, Hasan'ın dediğine göre manası şöyledir: Yaptığın amellerine karşılık Rabbine karşı minnet duygularını çoğaltıp durma. Mücahid'in dediğine göre (la temnun): Hayırlarında ek­siltmeye azaltmaya gitme ki (amellerinde) sevaplar daha da çoğalsın ve sana faydası olsun.

8- "O sura üfürüldüğü zaman."

Ayette geçen "en-nakur" sura ilk üfürülüştür. Ennaka-de'den türemiş faul veznindedir.

9- "İşte o gün zorlu bir gündür."

Ayette geçen "zalike" ismi işareti "en-nekara" kıyame­te işaret ediyor. Cümlenin mefhumu sanki böyleymiş gibi: işte sura üfürülen o gün zorlu bir günün olacağının üfürülü-şüdür.

11- "Tek başına yarattığım o kafiri bana bırak."

Kastedilen kafirden kasıt Velid b. Muğire'dir. Yani onu mal ve evlatsız olarak tek başına yarattım demektir ayetin mefhumu.

12- "Bu adama da uzun boylu mal verdim." Ayette geçen "malen memduden" den kasıt: Çoğalan

artan ve bünyesinde ziyadelik maddesi bulunan mal mülk de­mektir.

13- "Hem hazır bulunan oğullar."

Onun gözünün önünde ayrılmayan sürekli yanında ve on­ların çağırmasıyla zevk alan ve onların koşuşturmaları ken­disine azîm ve şevk veren yirmi tane oğlu vardı.

17- "Ben onu sarp bir yokuşa sardıracağım." Ayette geçen "er-rehak" zorlu ve meşekkatli bir azaba uğ-

ratılmasında acele etmektir. (Saudan) ise ateşte olan sarp yo­kuş veya yoldur.

18- "Çünkü o kendi kendine bir düşündü ve uydurup kurdu."

Yani Velid b. Muğire Kur'an hakkında düşünüp taşındı ve bu bir şiir değildir ama kalpler üzerinde korkunç bir te­siri ve bir de tatlılık ve hoşnutluğu vardır dedi. Ve daha son­ra kendi kendine uydurarak olsa olsa bu beni büyüledi ve­ya bir sihirdir dedi.

22- "Sonra suratını astı ve kaşlarını çattı." Düşünüp taşındıktan sonra göğsü sıkışıp söyleyecek bir söz de bulamayınca yüzlerinde asılmalar ve kaşlarında çat­ma izleri belirlemeye başladı. Bir rivayete göre (el-Abus) ke­limesi şudur: Münazaa ve karşılıklı mücadele neticesinde asılma izlerinin belirginleşmesidir.

El-Besur ise: Yüz çevirme ve alıkoymakla beraber belir­ginleşen kaşların çatıklığıdır. Bunun için ikisini bir arada ge­tirmiş.

Tevbe şöyle dedi:

"Ben Leyla'nın yanına geldiğim zaman peçeyle yüzünü kapatırdı. İçinde ona karşı bir kuşku başladı onun açıklığın­dan. Ondan gördüğüm alıkoyma ihtiyacımı aldırmamasın­dan ve yüzünün çatıklığından ondan endişelendim."[12] "İnsanın derisini kavurur." Ayetteki mefhum şudur: Cehennem ateşinin kızgın alev­leri insan derisini yakıp kavurur. Şair şöyle dedi:

"Seyakilleri açıkta terkettik vahşilere gidip susatıyor­lar."[13]

Şair şöyle dedi:

"Susuzluk ve bitkinlik amndahangi genç önünden su akıp

giderken susuzluğa dayanır."[14]

Ahfaş'ın dediğine göre ayette geçdn (le vahatun) dan kasıt insanları aşırı derecede susatan demektir. Çünkü levh: susuzluk anlamındadır.

30- "Üzerinde ondokuz melek vardır."

Allahu Teala bu adetleri daha önce gönderdiği kitaplar­da zikrettiği gibi Kur'an'da da* zikretmiştir ki:

"...Onların sayısını da inkarcılar için sadece bir im­tihan (vesilesi) yaptık ki böylelikle kendilerine kitap ve­rilenler iyiden iyiye inansın, iman edenlerin imanını ar­tırsın..." Müddesir: 31.

Kadı Maverdi (tefsirinde) bu konuda şöyle zikretmiştir: Dokuz (tis'ata) sayısı Ahad (tekli sayı)ların son sayısı ve­ya sonu, el-Aşere (on) ise onlar sayı basamağının başlangı­cı ve daha kapsayıcı olduğundan, bu hesap aritmetiğiyle ce­hennem zebanilerinin sayısının hesaplanma şekli kılınmış­tır.[15]

Aynı şekilde şöyle bir şeyde zikretmiştir: On iki burçla­rın sayı toplamı ve yedi gezegenlerin sayı toplamı da bu ra­kama (on dokuza) denkleşmektedir.[16] Böylece: Yıldız ge­zegenlerinin ve burçların sayısının bu adetlerle sınırlandı-rılmadığı gibi cehennem zebanilerinin de sayılarında adet­leri bunlarla sınırlı değildir ancak ayette belirtildiği gibi (ka­firlere imtihan vesilesi müslümanlara da imanlarının ziya-deleştirilmesi) nden ibarettir. Maverdi ise işi maddi ve ak­li olarak ta çözümlemeye çalışmıştır.

31- "...Rabbinin ordularını kendisinden başkası bil­mez. Bu ise, insanlık için bir öğütten ibarettir."

Ayette ordunun sayılmayacak derecede çok olduğuna bir işarettir. Ve dünyada olan ateşle ahirette olan ateşe dik­kati çekmek istemiş ve ibret alınmasını talep etmiştir.

33- "Dönüp gitmekte olan geceye andolsun ki."

Yani gündüzden sonra gelen gece deber eş-şeyyu ve ed-bere demek: Kabile ve ekbele (dönek, gitmek) anlamında­dır.

35- "Muhakkak o cehennem büyük belalardan biri­dir."

Ayette geçen (Le ihdal-Kubar) dan kasıt kıyamettir. Bir rivayete göre cehnenem ateşidir. Çünkü daha önce bunların mevzusu geçmişti diğer ayetlerde.

Hurmazi şöyle demiş:

"Ey İbni Mualla! Kıyamet alametlerinden biri nazil ol­du geldi. Biri zamanın afeti diğeri ise benzeri olmayan fe­laketlerin olmasıdır."[17]

50- "Sanki ürkmüş yaban eşekleri."

Ayette gçen (müstenfiretun) kelimesi (fa)nın kesresiyle (nafiretun) ürken veya ürkmekte olan demektir.

Fethayla[18] (mustenferetun) ise ürküp kaçan anlamın­dadır.

51- "Aslandan kaçmaktalar."

Ayette geçen (el-kasveretu) ise: Atıcı, atan anlamında­dır.

Bir rivayete göre (kasvereh) öğüt veya aslan anlamında­dır. Ve (el-kesveratu) kelimesi kasere'den türemiş fa'vele-tun vezninde bir kelimedir.

56- "Koruyacak ta odur bağışlayacakta o."

Ayetteki mefhum şudur: Allah, kendisinin yasakladığı ha­ramlarından ve azabından sakmilmaya yaraşandır.[19]

 

⚠ Bu sayfada hata var mı? Bildirin!