AMME SURESİ[1]

9- "Uykunuzu ise, bir dinlenme kıldık."

Yani işleriniz için bir kesinti bedenleriniz için bir rahat­lık olsun diye.

İbni Ravendi'nin dediğine göre ayette geçen "es-subat" uykudur. Buna göre ifade sanki şu anlamda kullanılmıştır: Uykunuzu uyku yaptık.

Aslında es-Subat uykunun isimlerinden biri değildir, zi­ra sıfatlarından biridir ( o da istirahat veya dinlenmedir).

Yevmus sebte (cumartesi gününe) işi bırakıp tatilet-melirnden dolayı (yevmus-sebt) deniliyorsa (es-subat) için­de işleri bırakıp istirahete çekilmesinden dolayı demekte mümkündür. İsim değlide vasıf (takma isim) bakımından de­riden yapılmış bazı iyi ayakkabı çeşitlerinede (sebtun) de­nilir. Şairin dediği gibi:

"Keşke benim deve kuşu yavrusu Mucaşi'den Cafer'e evinde ve İbni Cafer'in yanma konaklasaydı. Ehli iyali ve ailesine doğru gittiklerinde onların ayakları yorulmuyor aşınmıyor ve yol yakın olmayana kadar durup dinlenmiyor­lar."[2]

Birinci görüş şöyle dursun (es-subat). kelimesinin as­lının et-Temeddud (uzatmak) olmasıda caizdir. Mesela: (Sebetat el-Mer'etu şa'reha) Kadın saç ölümlerinin uçlarını fitilleyerek Örüm yaparak uzattı demektir. Çeşitli ve muh­telif zamanlarda uzayıp kısaldıklarından gece ve gündüze (ebnaus-subat) subatoğulları denilir. îbni Ahmer'de biz ve onlar tıpkı birbirinden farklılık arzeden gece ve gündüz gibi bîr idik. Sonra ikiside muncitli ve Tehamili oldu. On­lardan tahamlı olan bütün ağırlığım attı v e benim yerime var gücüyle çalışmaya devam etti.[3] Şiirinde (şubat) kelimesi­ni bu manada kullanmıştır:

Bütün bunlara göre (es-Subat) derin ve uzun uyku demek* tir. Bize verilen bu nimetin güzel yönü: Verilen uykumuzun bize herhangi bir takvim (zaman sayımı) ve kınama ayıplama kılınmamasıdır. Kişinin işi bırakıp istirahat etmesi manasın-dadır. Ve tıpkı uzun zaman uyuyan kişiye (sebete) denildiği gibidir.

14- "Rüzgarların üst üste. sıkıştırdığı bulutlardan şarıl şarıl akan sular indirdik."

Ayette geçen (el-Mu'sirat) yağmur yağdırmak üzere olan buluttur. Tıpkı hayız (iddet) vakti yaklaşan kadına (mu'sireh) denildiği gibi.

Ebu Necm şöyle dedi:

"Evi Sefvan'da olan bir genç kız vardır ki, kırıta kırıta yavaş yavaş yürür örtüsü etrafa sarkan."[4] Hayır oldu yahut hayız olana vakti yaklaştı.

16- "Sarmaş dolaş bağlar, bahçeler..."

Ayette geçen (el-Fafen) den kasıt üst üste yığılıp birbirine dolaşmış demektir. (El-Leffu) ise meyvelerle donanmış ağaç demektir.

17- "Şüphesiz (herkes hakkında) adaletle hüküm ver­me günü, belirlenmiş bir zamandır."

Ayetteki mefhum şudur: Addedilen ecel veya vaktin sonu veya haşr için belirlenmiş mi'adın zamanı veya vaktidir o gün.

21- "Muhakkak ki azgınların barınağı olacak cehen­nem bir gözetleme yeridir."

Ayette geçen (mirsaden) kelimesi "er-Resed" ten türemiş mif 'al vezninde bir kelimedir. Gözetlemek manasındadır.[5]

24- "Orada ne bir serinlik tadacaklar ne de içilecek bir şey!"

Bir rivayete göre ayette geçen (berden) uyku demektir. Bir başka rivayette ise (berd)in hava ve su olduğu söy­leniyor.

26- "Dünyada yaptıklarına uygun tarzda bir cezadır."

Yani dünyada ne amel işlemişseler bu ceza da ona göre verilen bir cezadır.

28- "Bizim ayetlerimizi pervasızca yalanlamışlardı."

Ayette geçen (kezzebu) kelimesinin vezni şöyledir: Kez-zebe, yukezzibu, kezben vekzızaben ve kezibe kizaben de­nilir.

Bunun gibi kelleme kelamen ve kadda kadade de de­nilir.

31- "Şüphesiz takva sahipleri için kurtuluş vardır."

Ayette geçen (mefazen) den kasıt kurtuluş zafer ve mu-vafakiyet yerleridir.

34- "Hem dolgun kadehler var"

Ayette geçen (dihaken)'den kasıt dolu, dolu dolgun demektir.[6]

36- ""Bu takva sahiplerinin işledikleri güzel amellere bir karşılık ki, Rabbinden bir ihsandır; yeter mi yeter."

Ayette geçen (ataen hisaben) den kasıt: kifayet edecek yeterli derecede bir rivayete göre de çok manasındadır. Kuşeyroğullarından bir kadın da şiirinde (hisaben) ke­limesini yeterlilik manasında kullanmıştır şöyle ki:

"Mahallenin çocuğu şayet aç ise onu ağırlarız. Eğer aç değilse onu kafir görürüz."[7]