Islam Tarihi - 28 W - Index Web

W... 2

Wach Joachim (1898-1955):2

Weber Max (1864-1920):2

W

Wach Joachim (1898-1955):

Alman­ya'da doğmuş olan Wach, Nazizmin ikti­dara gelmesiyle, Amerika'ya sürgün edilmiştir. “Din Bilimleri” alanında profe­sör olan Wach, akademik hayatını Laipzig ile Chicago arasında geçirmiştir. Wach’ın düşünceleri, Harnack'dan, Schleirmacher'den, Troeltsch, Weber, Scheler ve Dilthey'den etkilenmiştir. Wach'a göre “Din Bilimleri” iki aşırı uç arasında kurulmuştur: Pozitif ilimlerde gelişme göstermek için felsefeden veya bir felsefe tesisi için bilimden hareket. Tarihi dinlerden de hareket ederek, böyle bir Deskriptif ilim, fenomenlerin anlaşılması­nı ve değerlendirilmesini hedef almakta­dır. Bu amaçla Wach, hermenötik bir teo­riyi benimsemiştir: Yani, insan tabiatının evrenselliği, muhtelif objeleri anlamada süjeye imkan vermektedir. Wach'ın tipolojik metodu, şu hipotezin üzerine otur­maktadır: “Bir tip inşa etmek, ebedî insanla, tarihi fenomen arasında yarıyolda bir obje tasvir etmektir”.

Din sosyolojisi, Din bilimlerinin bir bölü­müdür. Wach'a göre o, Din-toplum etki­leşimlerinin bir incelenmesini, dini grup­ların bir tipolojisini ve onların organizas­yonunu ihtiva etmektedir. Böyle bir sos­yolojinin epistemolojik dayanakları şun­lardır: Dilthey, Somhart, Simmel, Rickert ve Weber’dir. Wach, Weber’in eserindeki dîni muhtevanın sosyolojisini yaymıştır. Weber’in “protestan ahlâkt” tezleri bu sosyolojiden alınmıştır. Böylece Wach, Weber'i takip etmiştir. Wach, Weber’in tenkidi tavrını hafifletmek ve sosoloji in­celemelerini ilkel dinlere kadar yaymak hedefini gütmüştür. Bunun için Wach, aynı zamanda anlaşılır ve karşılaştırmalı bir sosyolojinin savunuculuğunu yap­mıştır.

Böyle bir sosyoloji, mitolojileri, doktrinleri ve doğmaları bir takım sosyal fonksiyon­lara bağlıyan “bilgi sosyolojisidir”. Ayrı­ca, bu tarihî bir sosyolojidir ki grupların ve dinî tecrübelerin tiplerini tasnif etmeye çalışmaktadır.

Weber Max (1864-1920):

Çoğu zaman inanıldığı gibi Din Sosyolojisi incelemele­ri, Protestan mezheplerinin etiki ile kapi­talizm ruhu arasındaki benzerlikler üze­rindeki teze indirgenemez. Konu, metod, sonuç seviyeleri adı altındaki bütün ilişkilerde Weber, daha çok şey yapmıştır. Şüphesiz onun din konusundaki bütün yazıları şu soruya cevap vermeyi hedef­lemektedir: “Ekonomik bir zihniyetin te­zahürünü, bazı dini inançlar hangi tarzda belirtmektedirler?” Fakat bu soru, onun tarafından, Asya dinlerinin veya Yahudi­liğin belirttiği hipotezin aksine bir metod içinde Weber tarafından ele alınmıştır.

Onun metodolojisi, bir faktörü diğerine üstün tutmaktan ibaret değildir. Fakat sosyal fenomenlerin anlayışına bir takım faydalı tipler yaratmaktan ibarettir. Bu tedbirle Metod “Antik Yahudiliğin” başında açıklanmıştır. Bu eser her nekadar tamamlanmamışda olsa, fiziki çevrenin tasviri ve sosyal yapıların tasviri ile açılmakta, nihayet ilahiyatın ve huku­kun müşahedeleri ile ele alınmaktadır. Weber burada, “Almanya'da köylü sava­şındaki Engel'e ve “Antik Site'deki” Fustel'e çok benzemektedir. Yahudiliğin merkezindeki “Ahit kav­ramı” krallıktan önce, federe kabilelere bağlılık veriyordu. Weber burada, bir ideolojinin önemli rol oynadığı “sosyal or­ganizasyonu” ele alıyor. Ona göre bir ce­miyet, bir dinin meydana getirdiği dinî modeli bilmeden onun üzerinde teşkilatlanmaktadır.

“Antik Yahudiliğin” okunması, dinî olayları, özellikle ahlâkı, sosyal dünyanın sahip olma âletleri olarak işlemektedir. Bu çerçevede peygamberlerin ahlâkı, ra­hiplerin dinî çalışmalarından ayrılmaz; onlar fevkalade ve kollektif olaylar işle­mektedirler. Orada rahipler, günlük haya­tı ve ferdiyetçiliği idare ederler. Peygam­berler, politik olayları yorumlamaya kabi­liyetli akılla, bir ahlâk istikametinde dinî şekillendirirler. Weber’in dediği gibi, İsra­il tarihinin dramatik olayları, milli bir ka­derin dinî aklanmasını hazırlamaya kabi­liyetli tarihi bir dinin oluşmasına imkan vermiş ve bu kaderi iradeye dönüştür­müştür.

Weber’in Fransızca'ya çevrilmiş çok önemli çalışmaları şunlardır:

1- Ethique protestante et l'Espit du Capitalisme, Paris-1964.

2- Essais sur la theorie de la Science, Paris-1976.

3- Le Judaisme Antique, Paris-1970.

4- Economie et societe, Paris-1971.