m u s a n n e f İbn Ebi Şeybe Vasiyetler Malı Az Olan Kişi Vasiyette - 13. Hadis

 

m u s a n n e f İbn Ebi Şeybe

Vasiyetler

 

Malı Az Olan Kişi Vasiyette Bulunur mu?

 

31588. İbn Abbas der ki: ''Kişi ölünce geriye yediyüz dirhem bırakacaksa herhangi bir vasiyette bulunmaz.''

 

31589. Hemmam naklediyor: "Eğer geride bir hayır bırakmışsa ... ''4 ayeti için Katade der ki: "Burada hayırdan kasıt, geriye bırakılan maldır ve bunun bin dirhem ve üzeri olduğu söylenirdi."

 

31590. Hişamı babasından naklediyor: Hz. Ali, Haşim oğullarından hasta olan bir adamı ziyarete gitti. Adam vasiyet bırakmak isteyince Hz. Ali onu bundan alıkoydu ve şöyle dedi: "Yüce Allah: ''Eğer geride bir hayır (mal) bırakmışsa''[Bakara, 180] buyurur. Sen ise geriye mal bırakmıyorsun. Geriye kalanları ailene bırak."

 

31591. İbn Ebi Muleyke bildiriyor: Adamın biri Hz. Aişe'ye: "Vasiyet bırakmak istiyorum" dedi. Hz. Aişe: "Ne kadar malın var?" diye sorunca, adam: "Üçbin (dirhem)" karşılığını verdi. Hz. Aişe: "Kaç çocuğun varr diye sorunca da adam: "Dört'1 karşılığını verdi. Bunun üzerine Hz. Aişe şöyle dedi: "Yüce Allah ''Eğer geride bir hayır (mal) bırakmışsa''[Bakara, 180] buyurur. Senin malın ise pek az. Bunu ailene bıraksan daha hayırlı olur.''

 

"Eğer Geride Bir Hayır (mal) Bırakmışsa...''[Bakara, 180] Ayeti

 

31592. Habıb naklediyor: "Içinizden ölüp geriye dul eşler bırakan erkekler, eşleri için, evden çıkarılmaksızın bir yıla kadar geçimlerinin sağlanmasını vasiyet etsinler"[Bakara, 240] ayeti hakkında İbrahim(-i Nehai): ''Bu ayet neshedilmiştir" dedi.

 

31593. Abdullah b. Bedr naklediyor: "Eğer geride bir hayır (mal) bırakmışsa ... ''[Bakara, 180] ayeti hakkında İbn Ömer: "Miras ayeti, bu ayeti neshetmiştir" dedi.

 

31594. Hasan(-ı Basri) der ki: "Bakara suresinin 180. ayetini miras ayeti neshetmiştir; ancak ayetin miras alamayan diğer yakınlar hakkındaki hükmü baki kalmıştır."

 

Vasiyet Garanti Altında mıdır? Değil midir?

 

31595. Ata (b. Ebi Rabah) der ki: "Vasiyetin verilmesi garantili değildir, aksine kişinin malındaki borç gibidir."

 

31596. ibrahim b. Meysere naklediyor: "Tavus vasiyetin garantili olduğunu düşünürdü."

 

Kendisine Vasiyette Bulunulan Kişinin Bu Vasiyeti Önce Kabul Etmesi Sonra da Reddetmesi

 

31597. Hasan(-ı Basri) der ki: "Birisi gıyabında birine bir vasiyette bulunduğu zaman, kendisine vasiyette bulunulan kişi sonradan gelip bunu kabul ederse, sonra inkar ederse bu vasiyetteki hakkını kaybeder."

 

Doğum Yapmak Üzere Olan Kadının, Savaşacak Olan veya Deniz Yolculuğuna Çıkacak Olan Adamın Vasiyeti

 

31598. Hz. Ömer der ki: ''İki ordu karşı karşıya geldiği zaman adamın, veya doğurmak üzere olan kadının malları üzerinde ancak üçtebirlik kadarı tasarruf hakları vardır."

 

31599. Hişam naklediyor: iki ordu savaşmak üzere karşı karşıya geldiğinde veya deniz yolculuğuna çıkacağı sırada veya vebaya yakalandığında veya kadın için hamile olduğunda yapabilecekleri bağış konusunda Hasan(-ı Basri) şöyle demiştir: "Böylesi durumlarda yapacakları bağış, caizdir ve malın üçtebirinden (vasiyetten) sayılmaz."

 

31600. Hasan(-ı Basri) der ki: ilHamile kadının doğum ayında yapacağı bağışlar malının üçtebirinden (vasiyetten) sayılır."

 

31601. Abdulmelik naklediyor: Halsizlikten dolayı yatağına girmedikten sonra veremli veya hummalı olan ve devamlı olarak kendinden geçen kişi konusunda Ata (b. Ebi Rabah) şöyle demiştir: "Bu kişinin yapacağı bağışlar, (vasiyetten değil) malının tümünden sayılır."

 

31602. Ata (b. Ebi Rabah) der ki: "Hamile kadının yapacağı bağışlar, vasiyetten sayılır."

 

31603. Ata (b. Ebi Rabah) der ki: "Hamile kadının yapacağı bağışlar, vasiyetten sayılır."

 

31604. Şureyh der ki: "Hamile kadının yapacağı bağışlar vasiyetten sayılır."

 

31605. Yahya b. Said bildiriyor: Karım hamile iken bir bağışta bulundu. Bunu Kasım b. Muhammed'e bildirince de, Kasım: "Bu, malın tümünden sayılır" dedi. Ravi Hammad, bu konuda Yahya'nın şöyle dediğini bildirir: "Biz de diyoruz ki: "Doğum anında olmadıktan sonra bu bağış malının tümünden sayılır."

 

31606. Amir(-i Şa'bi) der ki: "Hamile kadının yapacağı bağışlar, vasiyetten sayılır."

 

Hapiste Olan Kişiye Malının Ne Kadarı Caiz Olur?

 

31607. Muhammed bildiriyor: iyas b. Muaviye şüphe üzerine hapsedilmişti. Beni çağırdı ve: "Hasan'a git, içinde bulunduğum durumu bildirve bu durumdayken malım konusunda ne kadarlık tasarruf hakkımın olduğunu sor" dedi. Hasan'a gittim ve dedim ki: "Kardeşin iyas sana selam gönderdi ve: ''Benim içinde bulunduğum böylesi bir durumda malım konusunda ne kadarlık tasarruf hakkım var?'' diye soruyor." Hasan da şöyle cevap verdi: "Onun durumu hasta olan kişinin durumu gibidir ve ancak malının üçtebiri üzerinde hakkı vardır,"

 

Yolculuğa Çıkan Birisi Vasiyet Etmek istese Malının Üzerinde Ne Kadar Hakkı Bulunur?

 

31608. Şa'bi der ki: "Ayağını bineğinin üzengisine koyduğunda artık vasiyet ettiği, malının üçtebirinden sayılır."

 

31609. (Kadı) Şureyh der ki: "Ayağını bineğinin üzengisine koyduğunda vasiyete yönelik ne derse malının üçtebirinden sayılır."

 

31610. Mesruk: ilAyağını bineğinin üzengisine koyduğunda yani yolculuğa başladığında artık vasiyet ettiği, malının üçtebirinden sayılır" dedi.

 

Düşman Elinde Esir Bulunan Kişinin Kendi Malı Üzerindeki Tasarrufu

 

31611. Hişam naklediyor: Düşman elinde esir bulunan kişi konusunda Hasan(-ı Basri): ''Bu kişinin bir bağışta bulunması, hediye vermesi veya malının üçtebirini vasiyet etmesi caizdir" dedi.

 

31612. Zühri der ki: ''Esir için kendi malı üzerinde ancak üçtebirlik bir tasarruf hakkı vardır.''

 

''(Ölenin Malı Üzerinde Sorumlu Kılınan) Vasinin Yaptıkları Caizdir ve Baba Konumundadır'' Diyenler

 

31613. İbrahim(-i Nehai) der ki: ''(Ölen tarafından mirastan sorumlu kılınan) vasınin (mirasçılar adına) yaptığı satış caizdir.''

 

31614. Şa’bi der ki: ''Vasl (mirasçılar için) baba konumundadır.''

 

31615. Ebu Vehb der ki: ''Ev, arazi gibi şeyler dışında vasınin mal üzerinde yapacağı işlemler caizdir. Satış yapması durumunda da bu satışı geçerli olur.''

 

31616. Hasan(-ı Basri) der ki: ''Yetimin kendi malı üzerindeki tasarrufu gibi onun velisi olan kişi de yetim adına aynı tasarruf ta bulunabilir.''

 

31617. Şa’bi der ki: ''Vasİ (mirasçılar için) baba konumundadır.''

 

Vasinin (Kendi Lehine) Şahitliği Caiz midir?

 

31618. Ebu ishak naklediyor: ''Şureyh vasilerin (miras paylaşımındaki olası bir ihtilafta) şahitliklerini geçerli sayardı.''

 

31619. İbn Numeyr, ibrahim'den de benzeri bir fetva nakleder.

 

31620. Amir(-i Şa'bi) der ki: "Vasınin öylesi bir şehadeti geçerli değildir çünkü kendisi taraftır."

 

Kişinin, Ümmü Veled'ine Yaptığı Vasiyet Geçerli midir?

 

31621. Hasan bildiriyor: "Hz. Ömer, ümmü veledlerinin (kendilerinden çocuğu olan cariyelerin) her birine dörderbin (dirhem) vasiyette bulundu."

 

31622. Hasan bildiriyor: "imran b. Husayn ümmü veledlerine vasiyette bulundu."

 

31623. Cafer b. Burkan bildiriyor: Meymun b. Mihran'a: "Kişi ümmü veledine vasiyette bulunabilir mi?" diye sorduğumda: "Caizdir, bulunabilir" dedi.

 

31624. Cabir bildiriyor: "Şa’bi, ümmü veledine vasiyette bulundu."

 

31625. Hakem naklediyor: Ümmü veledine bağışta bulunan kişi hakkında İbrahim(i Nehai): "Caizdir" dedi.

 

31626. Mu'temir bildiriyor: Ümmü veledine bağışta bulunup da sonra ölen kişi hakkında Yunus'a sorduğumda şöyle karşılık verdi: "Hasan(-ı Basri) böylesi bir durumda: "Bağış kadınındır'' derdi."

 

31627. İbrahim(-i Nehai) der ki: "Ümmü veled, efendisi hayatteyken malolarak ondan bir şeyler elde etmişse, efendisi ölünce bu mallar kendisinde kalır ve özgür olur. Ancak efendisi henüz ölmeden ondan bir şeyler almışsa veya hayattayken kendisinden elde ettiği mallardan bir vasiyette bulunursa, mal efendisinindir ve onu dilediği gibi kullanır."

 

Kişinin Ölürken Geriye Mal ile Köle Bırakması ve: "Filan Kölem Filana Aittir" Demesi

 

31628. Abdulkerım b. Rufay' bildiriyor: Rey'de bir adam geride mal ve köleler bırakarak öldü. Ölmeden de: "Filan kölem filana, falan kölem de falanadır" dedi. Bu vasiyeti de malının üçtebirine ulaşmadı. Köleler Küfe'ye getirilince mirasçılardan bazılarının köleleri öldü. Ancak kendilerine vasiyette bulunulan kişilerin köleleri ise ölmedi. Bu durumu İbrahim(-i Nehai)'ye sorduğumda : "Ölen kişinin vasiyeti, kendilerine vasiyette bulunulan kişilere belirtildiği şekliyle verilir" dedi.

 

Mukatebeli Olan ve Olmayan Kölelerine Vasiyette Bulunan Kişi

 

31629. Muğire naklediyor: Kişinin vasiyetini mukatebeli kölesine etmesi, bu kölenin de: "Mukatebe bedelini efendimin ailesine bağışlıyorum" demesi konusunda İbrahim(-i Nehai) der ki: "Böylesi bir şey geçerlidir ve kişinin kölesine vasiyette bulunmasında bir sakınca yoktur. Ancak kölenin: "Kendi kendimi mukatebeli yaptım I" veya: "Kendi kendimi (başkasına) sattım" demesi geçerli değildir.

 

Haşim Oğullarına Edilen Vasiyetten Azatlıları da Pay Alır mı?

 

31630. Abdulmelik naklediyor: Ata (b. Ebi Rabah)'a: "Haşim oğullarına vasiyette bulunan bir kişinin bu vasiyetinde Haşim oğullarının azatlıları da payalır mı?" diye sorulduğunda: "Hayır! Alamaz" dedi.

 

Malda Sorumlu Kılınan Kişi, Mirasçılar içinde Büyükler ve Küçükler de Bulunuyorsa Taksimi Nasıl Yapar?

 

31631. Ata naklediyor: Sa'd b. Ubade malını mirasçıları arasından Yüce Allah'ın Kitab'ına göre paylaştırdı. Ölümünün ardından hanımlarından biri, erkek bir çocuk doğurdu. Bunun üzerine Ebu Bekr ile Ömer, Kays b. Sa'd'a: "Bu çocuğa da hakkını verin!" diye haber yolladılar. Kays: "Sa'd'ın yaptığı bir şeyden ben geri dönecek değilim, ancak bana düşen payı ona veriyorum" deyince, Ebu Bekr ile Ömer bunu kabul ettiler.

 

Kişinin (Köle Olan) Kızkardeşini Satın Alması, Bu Kızın Babası Belli Olmayan Bir çocuğunun Olması ve Bu çocuğun Ölmesi Durumu

 

31632. Vebere bildiriyor: Adamın biri Cahiliye döneminde esir edilen kızkardeşini satın aldı. Kadının babası belli olmayan bir oğlu da vardı. Bu çocuk büyüdü ve mal sahibi oldu. Çocuk öldüğünde Ömer'e gelip çocuğun bu durumunu ona anlattılar. Ömer de: "Çocuğun mallarını alın ve beytülmala aktarın; zira geriye bir veli veya mirasçısı olacak birini bıraktığını zannetmiyorum" dedi. Bu durum İbn Mes'ud'a bildirildiğinde: "Onunla görüşene kadar bekleyin I" dedi. Ömer'le karşılaşınca da: "Ey müminlerin emiri! Çocuğun hem asabesi, hem de bir velisi bulunmakta" dedi. Ömer:

"Öyle mi?" diye sorunca, İbn Mes'ud: "Evet!" dedi. Bunun üzerine malı adama (çocuğun dayısına) iade etti.

 

Kişinin Fahişe Olan Kızkardeşinin Ölüp Geriye Bir Çocuk Bırakması ve Bu Çocuğun da Ölmesi Durumu

 

31633. Esved bildiriyor: Adamın biri Hz. Ömer'e geldi ve şöyle dedi: "Fahişe bir kızkardeşim vardı. Ölünce geriye bir erkek çocuk bıraktı. Bu çocuk da ölünce geriye birkaç (üç-on arası) deve bıraktı." Ömer de ona: "Seninle onun arasında herhangi bir akrabalık bağı olduğunu düşünmüyorum. Bu develeri getir ve zekat olarak toplanan develerin içine kat" karşılığını verdi. Adam daha sonra İbn Mes'ud'un yanına gelip aynı şeyi söyleyince, Abdullah, Ömer'in yanına geldi ve: "Ey müminlerin emiri! Bu konuda ne diyorsun?" diye sordu. Ömer: "Adamla çocuk arasından herhangi bir akrabalık görmüyorum" karşılığını verdi. Abdullah ona: "Peki adam onun dayısı ve velisi değil midir?" diye sorunca, Ömer: "Peki sen ne dersin?" dedi. Abdullah: "çocuğun malları üzerinde adamın daha fazla hak sahibi olduğunu düşünüyorum" karşılığını verince, Ömer develeri, adama geri verdi.

 

Kişi Fakirlere Bir Vasiyette Bulunduğunda Hangi Fakirlere Öncelik Tanınır?

 

31634. Ebu Avane bildiriyor: Hammad (b. Ebi Süleyman)'a, fakirlere verilmek üzere dirhemler vasiyet eden adam hakkında soru sorulduğunda: "ihtiyaç durumlarına göre birilerinin diğerlerine öncelik tanınmasında bir sakınca görmüyoruz" karşılığını verdi.

 

SONRAKİ SAYFA İÇİN AŞAĞIDAKİ LİNKİ KULLAN

 

Kişinin Bazı Çocuklarına Diğerlerinden Daha Fazla Öncelik Tanıması