EL-MUVAFAKAT *ŞATİBİ* MANİ / BİRİNCİ MESELE: Maniler iki türlüdür: a) - 1. Sayfa

EL-MUVAFAKAT  *ŞATİBİ*

MANİ / BİRİNCİ MESELE:

Maniler iki türlüdür:

a) (Aklen) taleple birlikte bir arada bulunması kabilolmayan maniler.

b) Taleple birlikte bir arada bulunması kabilolan maniler.

Bu ikinci türden olan maniler de iki nev'idir:

ba) Talebin aslını kaldıran maniler.

bb) Talebin aslını kaldırmamakla birlikte, kesinlik kazanmasını engelleyen maniler.

Bu da iki kısımdır:

1) Talebi kaldırması, kudreti dahilinde bulunan mükellef için o şeyi muhayyer hale getirmesi anlamında olur.

2) Talebe muhalefette bulunan kimse üzerine bir günah terettüp etmez anlamında olur.

Böylece mani için dört kısım ortaya çıkmaktadır:

1. KISIM:

Bunlar uyku, delilik vb. gibi bir sebeble aklın zail olması gibi manilerdir.

Bu kısımdan olan maniler talebin aslını tümden ortadan kaldırmaktadır. Zira hitabın taallukunun (mükellefiyetin sabit olmasının) şartlarından birisi de, onun anlaşılması imkanıdır. Çünkü hitab, iltizam (üstlenme) gerektiren bir ilzamdır (bağlayıcılıktır). Aklı olmayan kimsenin ilzamı (yükümlü kılınması) ise mümkün değildir. Nitekim hayvan ve diğer cansızların ilzamla yükümlü tutulmalan mümkün olmamaktadır. (Aklı olmayanlarla ilgili gibi gözüken) bir masIahatın celbini ya da bir mefsedetin defini gerektiren bir talebin taalluku söz konusu ise, bu bir başkasına raci olmaktadır. Tıpkı hayvanların eğitilmesi ve öğretilmesi gibi. Bu konuyla ilgili yeterli açıklamalar usul kitaplarında bulunmaktadır.

2. KISIM:

Hayız ve nifas gibidir. Bu kısımdan olan maniler, talebin -her ne kadar mani ile birlikte husulü mümkünse de- aslını kaldırmaktadır. Ancak bu kısımdan olan maniler talebi, kesinlikle bir daha talep te bulunulmayan namaz, mescide girmek, mushafa dokunmak vb. gibi şeylere nisbetLe kaldırır. Mani'in kalkmasından sonra talebi söz konusu olan şeylere gelince, bu konuda usulcüler arasındaki ihtilaf meşhurdur. Bizim burada onları zikretmemize bir gerek yoktur.

Mani'in mevcudiyeti durumunda talebin bulunmadığının delilleri: Eğer mani ile birlikte talep de bulunacak olsaydı, o takdirde iki zıddın bir arada bulunması gibi bir netice gerekecektir. çünkü hayızlı bir kadının namaz kılması yasaklanmıştır. Nifas halindeki bir kadının durumu da aynıdır. Eğer bu haldeyken bunlar namaz ile memur olsalardı, o takdirde aynı şeye nisbetle hem emredilmiş hem de yasaklanmış olacaklardı. Böyle bir netice ise muhaldir.

Keza eğer bunlar yapmakla memur olsalardı, öbür taraftan da yapmaktan yasaklanmışlardır; bu durumda şer'an aynı anda bir şeyi hem yapmaları hem de yapmamaları lazım gelecekti. Bu ise muhaldir.

Sonra mani'in mevcudiyetiyle birlikte ne yapılması, ne de daha sonra kazası sahıh olmayan bir şeyi emretmenin bir manası yoktur; abesle iştigalolur. Çünkü hayız ve nifas halindeki kadınlar ittifakla namazın kazasıyla memur değillerdir.

3. KISIM:

Bunlar cum'a ve bayram namazlarına, cihada nisbetle kölelik veya kadınlık gibi manilerdir. Çünkü köle ve kadınların, (kendileri hakkında) ilinde tahsinı ve tezyini unsurlardan sayılan bu tür ibadetlerin kendileri hakkında kesinlik kazanması için bir manileri bulunmaktadır. Çünkü kadın ve köleler bu tür hitapla doğrudan muhatap değillerdir. Bunlar ancak tabilik yoluyla hitaba dahil bulunmaktadırlar. Eğer bunlar bu tür hitapların gereğine imkan bulabilirlerse, o takdirde onlar da hitaba muhatap olan kimseler -ki hür erkekler oluyor- gibi mütalaa edilebilirler. Kudret bulunması durumunda muhayyer kılınmanın manası işte budur. Kudret bulamamaları durumunda ise bunlarla ilgili hüküm de bundan önceki kısmın hükmüyle aynı olacaktır.

4. KISIM:

Bunlar da ruhsat sebebleri gibi manilerdir. Bunlar talebin aslını kaldırmazlar; ancak ruhsat cihetine meylederek azimet tarafını terkeden kimse üzerine bir günah terettüp etmez anlamında talebin kesinlik kazanmasını engellerler. Yolcunun namazını kısaltması, oruç tutmaması, cuma namazını terketmesi vb. gibi.

Sonraki sayfa için aşağıdaki link’e tıkla:

İKİNCİ MESELE