MERYEM SURESİ[1]

 

2- "Bu Rabbinin Rahmetinin yadıdır"

Ayetin başında geçen "Zikr" kelimesinden önce "Haza" zamiri vardır. Yani haza zikr demektir. Veya sana indirilen şeyde (Kur'an'da) zikr vardır.

4- "Baş bembeyaz alev aldı"

Mastar üzerine nasbedilmiştir. Buna göre cümle şöyle­dir; Ke ennehu; Şabbe re'su şeyben. Yani sanki baş bembe­yaz alev almıştır. Bir rivayete göre cümle temyiz üzerine nas-bedildiği söyleniyor. Buna göre cümle şöyledir;

"Onunla sıkıntıya düştüm, ter döktüm. "

6- "Ki'o bana varis olsun"

Velinin sıfatı üzerine nekire manasında ref olarak gelmiş­tir. Çünkü nekirenin sıfatı da nekire olur. Buna göre cüm­le şöyle olur; Veliyyen varisen (varis olacak bir veli). An­cak Zekeriyya (a.s.) din ve ilimde varisinin olması için dua etmiştir. Çünkü amcasının çocuklarının kitaplarım değişti­receklerinden korkmuştur.[2]

8- "İhtiyarlığın son sınırı."

Ayette geçen İtiyyen kelimesi aşırı derecede olan yaşlı­lıktır. El-ati Vel-asi[3]; Yaşlılıktan ötürü olan, cılızlık, za­yıflık, cansızlık, halsizlik, iştahsızlık, vb. şeylerdir.

13- "Tarafımızdan ona kalp yumuşaklığı"

Ayette geçen Henan rahmet anlamında[4] ve Ledunna ise indimizde, yanımızda manasındadır. Bir rivayete göre kullarımız üzerine olan teatüf ve şefkat manasındadır. Te-hannun kelimesiyle cümlenin tefsir edilmesi; bunun için başka sülasi fiil olmadığından ötürüdür.

16- "Ayrıldığında"

Ayette geçen İntebezet kelimesi uzaklaşmak ve yalnız kalmak manasındadır.[5]

20- "Meryem; ben baği ve iffetsiz olmadım."

Ayette geçen baği kelimesi Facire (zina eden, iffetsiz ka­dın) demektir. Bağiye kelimesinden türetilmiştir veya iki mef'ul manasına gelir ki; bu cümle şöyle gelir (nefsun ka­tiyi). (Ve keffun hadib) bir yıldız adıdır.

23- "Doğum sancısı ona geldi"

Ayette geçen Ecaehave Elceeha[6] kelimeleri ve ecabeha (ona cevap verdi, icabet etti) manasindadır. Züheyl bu iki manayı da ifade eder şekilde şiirinde şöyle dile getirmiştir:

"Bize dayanarak yürüyen yürüdü, ona korku ve rica geldi. Vakta ki malını bize teslim etti ve onun için bir artış oldu."[7]

Şair şiirinde Ecaethu kelimesini Evcee ve ecabe mana­sında kullanmıştır.

"Unutulup gitseydim."

Ayette geçen Nesyen mensiyyen kelimeleri vasf olunan bir mastardır. Şu ayeti kerimede olduğu gibi:

"Hicren mehcuren."                         (Furkan: 25/22)

Bir rivayete göre Ennesy; hakaret, adiliğinden[8], ayıp, ku­sur ve eksiklik olduğundan ötürü atılan şeylere verilen bir isim­dir.

. Eşşenfera'nın şiirinde En-nesy; mefkud (kaybolmuş) manasındadır. O zaman El-mensiyyu ğayren nesy'dir. Ya­ni ikisi aynı manada değildir. Şöyle dedi:

"Yürümediği ve yerinde durup dönmediği zaman benim hoşuma gider ve onun yürek perdesi düşmüş değildir. San­ki yer onu unutmuş annesinin üzerine onu anlatıyordu. Se­ninle konuştuğu zaman onu fazla uzatmaz kısa keserdi."[9]

24- "Altında bir su arkı vücuda getirdi."

Ayette geçen Seriyyen kelimesi; şerif (şerefli) ve vecih (şanlı)[10] anlamındadır. Süddi'ye göre Seriy; şerif ve vecih olan Allah'dır. Bir rivayete göre Seriy; küçük nehir veya akarsudur.'[11] Yaş olan meyvenin yenilmesinden ve küçük olan akarsuyundan içilmesinden dolayı bu ad verilmiştir.

Lebİd şiirinde seriy'nin akarsu olduğunu ifade etmiştir:

"Uzun gövdeli hurmalar nehir ve akarsudan metaını alır. Onların arasında uzun uzadıya üzüm ağacı nimetler var­dır."[12]

25- "Dökülsün"

Ayette geçen Tesakete[13] kelimesinin aslı Tetesake-tu'dur. Tahfiften ötürü Ta harflerinden biri Sin harfine id-ğam edilmiştir. Çünkü her iki kelime de Hems harflerinden-dir. Düşmek ve dökülmek anlamındadır.

"Dolgun taze hurma."[14]

Ayette geçen "Ruteben Ceniyyen" cümlesi temyiz oldu­ğundan dolayı mansub olmuştur. Bir rivayete göre fiilin üzerine vaki olduğundan ötürü mansub olmuştur. Çünkü Et-tesakut müteaddi bir fiildir. Tıpkı şu kelimelerde oldu­ğu gibi; Tekadeytuhu ve Tenaseytuhu. Buna daha açık bir misal de ayette vardır:

"Levla entedarekehu ni'metün."       (Kalem: 68/49)

Cümlenin üzerine etken bir fiil geldiğinden mansub ol­muştur. Bir rivayete göre kelamın takdiri şöyledir:

"Ve huzzi ruteben ceniyyen bi ciz'in nahleti tusakit aley-ki: "Ey Meryem hurmanın dallarını tut salla ki sana doğru taze ve dolgun hurmalar düşüversin."

27- "Nihayet onu kucağında taşıyarak kavmine getir­di"

Ayette geçen "Tahmiluhu" kelimesinin ondan (Meryem) ötürü hal olması da ve ondan (bebekten) ötürü hal cümlesi olması da caizdir. Ve her ikisinden de hal olması da caizdir.

Şair şöyle demiştir:

"Eğer seninlcjek başıma karşılaşırsam senden veya ben­den hangimizin atlı süvari bir savaşçı olduğunu görür­sün."[15]

Eğer ayette "Fe etet bihi kavmeha tahmiluhu ileyhim" şeklinde gelmiş, olsaydı; o zaman "Tahmiluhu" kelimesi müenneslik zamiri olan ha'dan ötürü ondan (Meryem'den) hal olması, müzekkerîik zamiri olan he'den ötürü ondan (bebekten), tesniye zamiri olan huma zamirinden ötürü O iki­sinden ve cem için olan hum zamiri olduğundan ve onların hepsinden dolayı hal cümlesi olması da caiz olurdu. Ve hal cümlesinde bulunan zamirlerin hal cümlesinde olmasından Ötürü bütün bunlar caiz olacaktı.

"Hakikaten sen çok garip bir iş yapmışsın!"

Ayette geçen Feriyyen kelimesi acaip ve garip anlamın­dadır. Bir görüşe göre bu söylenenler iftiralardan bir iftira­dır.

29- "Biz dediler. Henüz beşikteki bir sabiyle nasıl konuşuruz?"

Sen çocukla konuşmamızı istiyorsun ey Meryem, biz nasıl olur da beşikte olan bir çocukla konuşuruz? Cümle ya­pı itibariyle şart ve cezayı gerektirmektedir. Cümlede koşu­lan şart sadece müstakbelde gerçekleşeceğinden Ötürü ma­zi olan fiil istikbal (Müstakbel) konumunda olan fiilin ye­rine konulmuştur. Zira bazen "Kane" fiili "Yekunu"nun yerine, Yekunu da Kane'nin yerine konulur. Bunun açık bir misalini Cerir'in şiirinde bulmak mümkündür:

"Hamilelik müddetimiz uzayınca ikisi beni buldular. Öyleki şiddetli bir korku ve uzak bir kaçışla. Benden önce­kileri idrak ettim ve masna olarak benden sonrakiler için ka­sidelerde birşey de bırakmadım."[16]

İkinci mısrada gelen Kane,Yekunu'nun yerine geçmiştir. Bir başka şürde de Yekunu Kane'nin yerine kullanılmıştır;

"Onun kabrinden geçtiği vakit onun adına semiz bir de­ve kes ve asil atlar etrafında dolaşıyorlardı adeta. Kestiği­nin kanından onun kabrinin etrafına serp ki hizmet ve kesim­ler olsun."[17]

37- "Sonra guruplar kendi aralarında ihtilafa düştü­ler."

Çünkü onlar "Yakubilik mezhebine"[18], "Melkaniye mezhebine"[19] ve "Nasturiye mezhebine"[20] ve daha nice gu­ruplara parçalanıp bölündüler.

38- "Onlar, bizim huzurumuza çıkacakları gün ne de iyi duyar ve görürler"

Zira onlar dünyadayken hakkı görmemezlikten ve duy-mamazhktan gelirlerse Kıyamet gününde onlara bir şey vermem ve tattırmam demektir. Cümlede bulunan Taac­cüp yönü, onlar görüp duydukları halde; görme ve duyma­ları kendilerine bir faide sağlamayacaktır.

46-  "Uzun bir zaman benden uzak dur."

Ayette geçen Vehcumi kelimesi benden uzak dur122, Meliy-yen kelimesi de uzun bir zaman veya uzun bir müddet demek­tir.

47-  "O bana lutufkardır."

Ayette geçen Hafiyyen kelimesi merhamet ve iltifatta bu­lunan demektir. Ettehafiy ise söz ve fiille iltifat etmektir. El-hefave ise şefkat, merhamet, aziz, kıymetli ve cömertliktir.

59- "Nihayet onların peşinden öyle bir nesil geldi ki"

Ayette geçen El-halfu kelimesi kötü ve fasit bir kalıntı geride bırakmaktır. El-halef ise salih bir kalıntı geride bırak­maktır.

Şair şöyle dedi:

"Babanı tanıdım ama seni tamdık görmüyorum ve baban mevlidin seçiminde döndü. Arkandan iyi şeyler bırak her­kes sana gelir. Kötü şeyler bırakma arkandan. Geride kötü şeyler bırakan ardından irşad eden kimseyi bırakamaz."[21]

"Bu yüzden ilerde azgınlıklarının cezasını çekecek­ler."

Ayette geçen Ğayyen kelimesi ümitsiz, cehd ve gayreti boşuna giden ve nasipsiz kalandır. Bir rivayete göre Gayyen şer manasındadır. Bir görüşe göre cümlede muzaaf olan kelime veya cümle hazf olmuştur, buna göre cümle şöyle­dir: "Cezae'1-ğay." Bunu açıklayıcı bir misal de şu ayette vardır:

"Yelka esamen."                               (Furkan: 25/68)

Yani aslı Yelka cezaehu esamen'dir. Enes b. Müdrik[22] el-Hasami'nin şiirinde aynı şekilde bir misal vardır:

"Ziftlenmiş şey karanlığın gelişini engellediğine şahit ol­dum. Ve gecede artık karanlığında pariayanlanyla yavaş ya­vaş geliyor. Bir vuruşla onu yarıp ayırdım okun çıktığı ve düştüğü yerlerde feryad kopuyordu."

Şiirde Ye'be kelimesinden sonra muzaaf hazfe gitmiştir. Aslı şöyledir:

"Ye'ba redde'z-zelameti'dir,"

68- "Diz üstü çökmüş vaziyette."

69-  "Daha çok asi olanlar."

Ayette geçen Cisiyyen ve İtiyyen kelimelerinin yapısın­da Vav harfi vardır. Ancak ayet başlarına muvafakat etme­si için vav harfi ya harfine kalbedilmiştir. Bir rivayete gö­re bu vav'm bir vechidir. Çünkü vav i'lal kaidelerinin taraf­larından birinde vaki olmuş ve öncesinde de zamme vardır. Aslı da şu şekilde idi. Cisivve'en ve İtivve'en.

"Hasımlar toplanıp çöktükleri zaman kadın kelamda çok münazaa ve şaşaa eder dururdu, direnirdi."[23]

70- "Orayı boylamaya daha çok müstahak olanları el­bette biz daha iyi biliriz."

Ayette geçen Siliyya kelimesi girmek anlamındadır. Bir rivayete göre Siliyya kelimesi, gereklilik ve lüzum anlamın­dadır. Bu misalin bir benzerini Kuleyb şiirinde ifade et­miştir.

"Deve kuşunun bağlandığı yer kadar ikisi bana yakınlaş­tı. Varilin savaşı hayalden ibaret olduğunu gösterdi. Allah biliyor ki onun cennetlerinde olmadım bugün ben onun sı­caklığı için giriyorum harbe."[24]

Şiirin sonunda gelen Siliy duhul ve lüzum anlamında kul­lanılmıştır.

71- "içinizden oraya uğramayacak hiç bir kimse yok­tur"

Ayette geçen Mİnkum, Minhum manasmdadır.[25] Ama şaz bir kıraata göredir. Hakeza bazı kıraatlerde de şöyle okunmuştur; İnsan suresi 21. ayetinden sonra,

"Vesekahum rabbuhum."                    (İnsan: 76/22)

Şu ayeti kerimede de aynı kaide uygulanmıştır: "İrine haza kane lekum cezaen."          (İnsan: 76/22)

Ayette geçen lekum'un aslı lehum'dur. Bir görüşe göre "Variduha" kelimesi Huduru (bulunuşun, hazırlanışın) va-rid olması, gerçekleşmesidir. Duhulün vurudu (tahakkuk etmesi) değildir.[26] Züheyr de şiirinde bu manaya benzer bir şekilde ifade etmiştir:

"Birikmesi için bıraktıkları mavi suyun yanına vardıkla­rında orada hazır durup konakladılar."[27]

Şiirde geçen verednel kelimesi suya gitmenin hazırlığı için kullanılmıştır.

"Bu, Rabbin için gerçekleşmiş bir hükümdür." Hatmen makdiyyen; hak eti manasındadır. Bunu vacip şeklinde tefsir etmek sahih değildir. Huzeli şiirinde buna benzer bir ifadeyle dile getirmiştir.

"Vallahi yaşadığım son geceye kadar seni unutmam. Zi­ra o kardeşlerden ve hak çocuklardandır."[28]

"Diri olan hiç kimsenin ebedi kalıp günü tehir edilmez, öyle ki daha öncekilerin hepsi kabre gitti. Geçmiştekilere geldiği gibi geride kalanlara da bir gün hak olan ölüm gele­cektir."[29]

74- "Görünüş bakımından güzel olan."

Rİ'yen kelimesi hemzeli ve sakin (cezimli)'dir. Ri'yu ke­limesi, Ayn harfiyle Ri'yu vezninde ve görünüş ve manza­ra ismidir. Bir rivayete göre Ri'yen kelimesinin vezni şöy­ledir; Reeytuhu ru'yeten ve ri'yen'dir. El-meriyyu verriy ise; El-meriyyu verri'yu ve El-mahmilu vel-himlu gibidir. Bir görüşe göre Ri'yen en güzel meta ve manzara demektir. Bir rivayete göre eşya bakımından insanın gördüğü en gü­zel şeylere esas, görüntü, biçim ve manzara bakımından güzel gördüğü şeylerede Erri'y denilir. Ama mehmuz olma­yan şeddeli Erriy ise Erreyy kelimesinden türemiştir. Genç­lik ve nimete doymak manasındadır. Muzerred buna benzer bir misali şöyle dile getirmiştir;

"Asırlar boyu bulutlar yağmur yağdırıp geçti. Sanki o sİ-yah bir yer ve kolay uzunluklardı.

İki biten ota gıdasını indirip veriyordu. Sular ve pınarlar fokurdayarak akıyordu."[30]

75- "Çok merhametli olan Allah ona mühlet verir" Onu dalaletinde, sapıklığında bırakması ve kötü emelle­rini gerçekleştirmesi için ona mühlet verir veya zaman ta­nır.

76- "Akibetçe daha hayırlıdır."

Onun döndürüleceği dönüş yeri demektir.

83-  "Kendilerini iyice sevk eden"

Yani iyice endişeli ve kararsız kılmaktır[31] Bir görüşe gö­re Teuzzuhum Ezza; onları pek düşkün etmek ve heyecan­landırmaktır. Bir hadisi şerifte şöyle geçmektedir;

"Karnında çıkan ses, tencerenin kaynayıp fokurdama-sıyla çıkardığı ses gibidir."[32]

84- "Biz onların gününü teker teker sayıyoruz." Yani cezayı gerektiren amellerini yazıp sayıyoruz. Bir ri­vayete göre nefislerinin yok oluşunu veya fani oluşunu sa­yıyoruz.

85- "Heyetler, guruplar halinde"

Yani ikram edilerek getirilirler. Bir rivayete göre toplu halde getirilir demektir.

86-  "Susuz olarak."

Kafirler susuz bir şekilde develerin getirilişi gibi Cehen­neme sürüklenip getirilirler.

89- "Pek çirkin bir şey."

Bunlar büyük münkeratlardır. Bir görüşe göre büyük felaketlerdir.

90- "Cılız bir ses."

Derinden ve gizliden[33] fısıldaşma gibi bir sesin hissedilişidir.[34]

 

⚠ Bu sayfada hata var mı? Bildirin!