YASİN SURESİ[1]

 

6- "O kitap sana ataları uyarılmamış, bu yüzden ken­dileri de gaflet içinde kalmış bir toplumu uyarman için indirilmiştir."

Ayette gelen "ma" harfinin nefy "ma"sında   olması da[2], caizdir ve "EUezi" manası olması da caizdir. Yani atal­arını korkutuğumuz şeyle onları korkutacağız. Bu mana daha evladır çünkü yer yüzü korkutulacak hüccetlerden ha­li değildir.

8- "Biz onların boyunlarına bir takım kelepçeler ge­çirdik. O halkalar çenelerine kadar dayanmıştır. Onun için kafaları yukarı kalkıktır."

Bu iki ayet Rasulullah'a (s.a.v) tuzak kurup öldürmek isteyen ve Allah'ın onu bu felaketten kurtardığı felaketçile-rin hakkında inmiştir.[3]

Bir rivayete göre onların bu hali ahirette olan azap sure­ti olması da caizdir.

Bir görüşe göre onların bu sureti, zincirlere vurulup her tür­lü tasarruftan menedilen gibi iman etmekten menedilmeleri misali olması da caizdir. Efvuhu'l-Evdi'nin dediği gibi:

"Sen, onların rüştten yoksun prangalar ve zincirler takıl­mış gruplar arasında olduğun zaman Rüşd nedir bilirmisin, onların azgın cahil başlarına verin onların hepsi azgınlık ipiy­le bağlıdırlar."[4]

Zira o insanların başlan yukarı doğru kalkıktır onun için her istediğini göremezler. Ayette geçen "El-kemh" Bir şe­yin ağza doğru götürülmesi manasındadır. Bir rivayete gö­re "El-mukmehu" başını sırtına değecek şekilde yukarı kal­dırmak manasındadır. Böylece başlan göğüsten yukarı ve iki omuzu arasında basık ve düz bir şekildedir ki bu da deve ba­şım kaldırdığı zaman ki şeklidir.[5]

12- "Önden gönderdikleri işleri ve bıraktıkları eseri biz yazarız."

Ayette geçen "Ma kaddamu"dan kasıt amelleridir. "Asa-rehum" dan kasıt ise; kendilerinin bıraktıkları yol olup ta da­ha sonra gelenlerin bu yolu takip etmeleridir.[6] Şu ayette de buna bir işaret vardır:

"O insan ileri götürdüğü ve geri bıraktığı ne varsa bil­dirilir."                                                 (Kıyamet: 75/13)

13, 14- "Onlara, şu şehir halkını misal getir. Hani onlara elçiler gelmişti de, işte o zaman biz onlara iki el­çi göndermiştik. Derhal onları yalanladılar. Biz de hemen bir üçüncü elçiyi gönderdik. Onlar hep beraber. Biz si­ze gönderilmiş Allah elçileriyiz! dediler."

Şehir halkından kasıt Antakya'Ulardır. İlk Önce gönde­rilen iki elçiyse; Toman ve Bolis'tir. Üçüncü elçiyse; Şem'un'dur.

18- 20- "Bunun üzerine onlar dahada sertleşerek" Doğrusu biz sizin yüzünüzden uğursuzluğa duçar ol­duk. Eğer bu işten vazgeçmezseniz, andolsun sizi taşla­rız. Ve bizden size mutlaka acıklı bir işkence ve kötülük dokunur dediler. -Elçiler şöyle cevap verdiler; sizin uğursuzluğunuz sizinle beraberdir. O bizden değil siz­dendir. Hayır! Siz aşırı giden haddi aşan bir milletsiniz. -Bu esnada şehrin öbür ucundan koşarak bir adam gel­di. "Ey kavmim! dedi, bu elçilere uyunuz!"

Şehrin Öbür ucundan koşup gelen "Habibun-Neccar" adında salih bir insandı ve israil oğullarından biridir. O sı­ralar gökten hiç yağmur düşmüyordu. Tamamen bir kurak­lık baş göstermişti. Ve uğursuzluk diye addettikleri bu ku­raklığın sebebinin bu üç elçinin yüzünden olduğunu iddia ediyordular onun için üç elçiyi de öldürdüler. İşte bu anlar­da Habib Neccar cennetin nimetlerinin kokusunu hissedin­ce, kavmi olan israillilerin iman etmesini temenni etmiş ve ayetin diliyle şöyle demiş:

26-27- "Gir cennete! denildi. Bu ilahi müjdeyi du­yan zat, keski, dedi, kavmim bunu bilseydi benim iyili­ğimi, bağışladığını ve beni ikrama mazhar olanlardan kıl­dığını anlasalardı!"

Yani neden dolayı Allah'ın beni affettiğini bilselerdi.

28- "Biz ondan sonra, onun milletini helak etmek için üzerlerine gökten herhangi bir asker indirmedik

 

Yani koyun derisinden sıyrılıp çıkarıldığı gibi gündüz­den ışığını çıkarıp alırız.

38- "Güneş kendisine mahsus yörüngesinde akıp git­mektedir."

Yani artık dünyanın hükmü ortadan kalktığı zaman gü­neş te son bulup fani olacaktır.[7] Bir rivayete göre batış yö­nü ufuktan çok uzak olduğundan dolayı akıp gidiyor ve da­ha sonra tekrar yine yörüngesine dönecektir.

39- "Ay için de bir takım menziller tayin ettik." Ayette geçen "Kamer" kelimesi muzmer bir fiilin etki­siyle nasbölmuştur. Takdiri şöyledir: "Kedderna el kamere kaddernahu" bu durumdan sonra Kamerden Önce muzmer olan fiil, kendisinden sonra zahir olunan bir fiille malum ol­muş olur. Bu Sibeveyh'in (Zeyden darebtuhu) üzerindeki gö­rüşüdür.

Ebu Ubeyde şöyle demiştir; Zira "Kamer" den önce onu naspeden şu cümle geçmiştir; "Neslehu minhu'n-nahar." Yani gündüzü çekip çıkarırız ve kamer için de belli bir akıp gideceği menziller takdir ederiz ve işte bu takdir edi­len menziller maruf olan yirmi sekiz yörüngedir.

"Nihayet o eğri hurma dalı gibi olur da geri döner." Ayette geçen "Urcuni'l-kadim" den kasıt kurumuş eğri hurma dalıdır. El-Izk ise; budanmış hurma ve üzüm dalla­rının ince bir zar gibi içinden çıkan ve kuruduktan sonra yay gibi kavislenen kısımdır. EI-Kadim İse; üzerinden bir sene geçtikten sonra yay gibi dönen hurma dalıdır. Kelamcılarm Allah'ın doksan dokuz ismi arasında "El-Kadim" ismini alıp üzerinde durmaları pek şaşırtıcı olmamıştır bizim için. Zira Allahu Teala, en zayıf ve cılız halleri el-Urcuna ben­zetmiş ve Kadim sıfatını da en dakik sıfatlarından biri ola­rak addetmiştir.[8]

Aynı şekilde kelamcılar "Ez-Zat" üzerinde de durmuş ol­maları da pek şaşırtıcı olmamıştır ve hatadır; Çünkü Allah'ın sıfatlarından hiç birinin sonuna mübalağa için te'nis ta'sı ge­tirilmez.[9]

Mesela Allah için şöyle denilemez; Allameh. Çünkü Al­lah alemlerin en alimi ve bilenidir. Yani sonuna te'nis için olan ta harfi konulamaz.

40- "Ne güneş aya yetişebilir ne de gece gündüzü ge­çebilir."

Yani ay süratle gittiğinden dolayıdır. Ki bu da batıdan do­ğuya olan hareketlerinde açık ve alenen belli .olmaktadır; zi-ra ayın ilk günlerinde ay güneşle batı ufkunda bir araya gelir. Çünkü o onun yarısında onunla karşılaşır, Yahya b. Se­lam[10] bu konuda şöyle demiş; bundan murad ayın ondördü-dür çünkü ay battıktan sonra, bu gecenin sabahında henüz güneş doğmadan tekrar doğar.

Gecenin gündüze yetişememesinden kasıt şudur; yani gece ancak gündüz geçtikten sonra gelebilir, yani gündüz vaktinin tamamıyle demektir. Bir gün halife Me'mun'un hu­zurunda Rıza'dan[11], gece ve gündüzün hangisinin daha önce gelip geçtiği hakkında soru sorulduğunda şöyle cevap vermiş:

"Gündüz dediğinde, ona tekrar buna delilin nedir?" di­ye sorulur. "Kur'an dan şu delil vardır" der:

"Nede gece gündüzü geçebilir."

Hisap ile olan delil ise şudur der; dünya yengeç burcun­da yaratılmıştır, yıldızlar da onun eşlarmdandır, güneşin doğan onuncu hamel burcundan olması, semanın ortasında olmasını gerektirir.

"Bunlardan her biri belli bir yörüngede yüzmeye de­vam ederler."

Yani süratle gidiyorlar. Mesela; süratli giden veya yürü­yen at'a şöyle denilir; "Feresun Sabihun ve Sebuhun." Ra-ciz şöyle dedi:

"İçinde şarap olan uzun geniş kurak çölde millet sürat­le koşup kurtulmak istiyor. Eğer orada kalıp ve ordan geç-tekleri zaman sanki orada geceleyip sabahlamış gibi olur­lar."[12]

41- "Onların zürriyetlerini dopdolu bir gemide taşı­mamız da onlar için büyük bir ibrettir."

Zürriyetlerden kasıt onların babalarıdır. Babaların zür-riyet diye isimlendirilmeleri şu sebeptendir; Çünkü çocuk­lar onlardan türemiştir. Burada da sebep olanın ismiyle (ya­ni bu kaide üzerine ifade edilmiştir) sebep isimlendirilmiş­tir. Racizin dediği gibi:

"Yağmur bulutlar arasında beyaz bir bulut içinde yöne-lip geldi."[13]

42-  "Gemilerin benzerlerinden binmekte oldukları ve ilerde binecekleri şeyleri onlar için biz yarattık."

Yani Nuh'un gemilerine benzer diğer gemilerin yaratılışıdır. Bir rivayete göre küçük kayık çeşitleridir. Bir rivayete göre de­velerdir çünkü onlar karada gemilerin konumundadırlar.

Şair de şiirinde sefineyi deve anlamında kullanmıştır:

"Kadın binekleri vadide ded denilen yerden geçerken denizdeki gemilerin misalidirler"[14] dedi.

Musekkib şöyle dedi:

"Onlarmesafenin yarısını katetikl erinde sanki onların yükleri gemilerin üzerindedirler. Gemiye benziyorlar."[15]

45- "Onlara yapmakta olduğunuz ve yapıp arkada bı­raktığınız işlerde Allah'a iltica edin, sadece ondan kor­kun."

Yapmakta olduğunuzdan kaşıt; dünya azabıdır. (Vema halfekum)'dan kasıt ise; ahiret azabıdır.

49- "Onlar birbirleriyle gürültü ve şamata ederken kendilerini ansızın yakalayacak bir tek sayhayı bekliyor­lar."

Gürültü ve şamataları, ticaret ve alış veriş yaparken olandır.

51- "Nihayet surun üfürülmesi yaklaştı. Birde ne gö-resinî Onlar kabirlerinden kalkıp koşarak Rablerine giderler.'?

Ayette geçen "Yensilun"dan kasıt süratle gitmeleridir.[16] Bir rivayete göre maksat; çıkmalarıdır.

52-  "İşte o zaman. Eyvah eyvah! Bizi kabrimizden kim çıkarıp dirltti? derler."

İki üfrülüş arasında biraz hafifleştirilir ve onlar bu esna­da uyuklarlar.[17]

55- "Bü gün cennetlikler, nimetler içinde safa sürer­ler."

Yani cennette verilen nimetlerle, yiyip içerek zevk ve sa­fa sürüyorlar. İşte o meşguliyet nimetlerle meşgul olup iyi­ce her şeyin tadına varıp ve tadını çıkarmaktır. Tadı çıkarı­lan nimetlerden kasıt (Hurilerle olan oynaşma ve yatmalar­dır.) Bir rivayete göre onları dinlemekledir bu meşguliyet­ler. Ama evla olan görüş; bunların nimet ve lezzet türleri­ne atfedendir. Ferra'ya göre; El-Fekihu ile El-Fakihu arasın­da bir fark yoktur çünkü eş anlamlıdırlar.[18] Ve güzel konu­şan mülaim halim selim adam demektir. Ebu Ubeyde de şöy­le demiş; El-Fekihu; meyve yiyendir.[19] El-Fakihu; meyve sahibidir. Tıpkı hurmacıya Et-Tamir ve sütçüye de El-Labin denildiği gibi.

57- "Orada her çeşit meyve onlar içindir. Bütün ar­zuları yerine getirilir."

Yani ne isteyip arzu ederlerse anında önlerine gelir ve yer içerler,

58- "Bağışlayıcı bir Rab olan Allah'tan onlara söz olarak selam gelir."

Yani onlara gelen Allah'ın selamını bizzat işitirler.[20] Ma­nası şudur; Bu onlara ebedi olarak selamette kalacaklarına dair bir müjdedir.

59- "Ayrılın bu gün bir tarafa ey günahkarlar."

O gün günahkar guruplar fırkalar halinde birbirlerinden ayrılırlar.

62- "Şeytan sizden pek çok milleti kandırıp şaşırttı."

Ayette geçen Cibilletun'dan kasıt çok miletler demektir. Ev­la olan "Cibilen" gelmesidir çünkü bunun müennesi Cibil-letun'dur ve şu ayette olduğu gibi:

"Vel cibilletel evvelin."                      (Şuara: 26/184)

Mesela "Bairun zifrun ve Naketun zifretun" denilmesi gi­bidir. Bu kulak dibinden kafa çukuruna kadar olan kazal ke­miğinin büyük olması durumunda denilir.[21] Bir rivayete gö­re Cibille kelimesi CibiUetu kelimesinin cemi olması da caizdir. İki zammeyle[22] "Cubulen" bu kelime, Cebü kelime­sinin cemidir. Şu misalde de olduğu gibi; Sebil Subul. Cu-bulun manası; Mecbuldur. Cerih ve Ketil misali gibi.

66- "Dilersek gözlerini büsbütün körederiz. Bu sefer­de yolda itişip kalkışırlar. Çünkü yolu görmezler."

Yani dünyada kör ederiz. Ayette geçen Es-Sırat yol de­mektir. Yani görmedikleri halde bu yolarda nasıl yürüyecek­ler?

67- "Eğer biz dileseydik oldukları yerde onların bün­yelerini şekillerini değiştirirdik."

Yani içinde günah işledikleri evlerini. 68- "Kime uzun ömür verirsek biz onun yaratılışını bozar beli bükük hale getiririz."

Yani onu seksen yaşına getiririz. Gençliğini ve güzelli­ğini bozarız'dan kasıt; onu kuvvetliyken zayıflatırız, genç iken yaşlandırır ve henüz kendindeyken onu eksiltiriz.

71- "Onlar bakıp görmediler mi ki, biz azimuşşan kudretimizin eseri olmak üzere pek çok faydalı hayvan­lar yarattık. Ve onlarda bunlara malik ve sahip oldular."

Yani onların yaratılışını biz üstlenip yaptık. Şu ayet mi­sali (Fe bima kesebet eydikum) sizin kendi elinizle yaptığı­nız.[23]

Hasan'a göre şöyledir; Kuvvetimizin yaptığı. Ayette ge­çen "El-Yed" kuvvettir. Allah'a (c.c.) zayıflık isabet et­mesi veya kuvvetinin düşmesinden münezzehtir. Lakin ma­nası şöyledir; Kuvvetimizin şaheseri olarak, kendilerine dünyevi ve semavi işlekle verdiğimiz bir takım eşyalardır.

75- "Halbuki o mabud edindikleri putların onlara yardım etmeye asla güçleri yetmez. Bilakis onlar bu ma-budlar için yardıma hazır askerlerdir."

Yani ateşte veya hesap esnasında, onlar da orada hazır bu­lunacaklar ama maalesef hiç bir yardım onlardan alamaya­caklardır.[24]

 

⚠ Bu sayfada hata var mı? Bildirin!