KALEM (NUN) SURESİ[1]

 

3- "Hiç şüphesiz senin için bitip tükenmeyen bir mü­kafat vardır."

Ayette geçen "ğayre memnunu" dan kasıt maktu (kesil­meyen) olmayan demektir. Mesela: Menentu'l-hable (ipi kes­tim) anlamındadır.

5-6- "Hanginizin aklından zoru olduğunu yakında sen de göreceksin, onlar da."

Ayette geçen "el-Meftun" kelimesi el-Futun gibi mastar

bir kelimedir.

10- "Alabildiğine yemin eden. kimselerden hiçbirine sakın (itaat etme) ilgi duyma."

Ayette geçen "mehin" kelimesi fesatta aşırılığı ifade için vedi'in kalıbında gelmiştir. Onun babı: Makuldür. Ya­ni akıldır.

Rai şöyle demiş:

"Ta ki onun kemiklerinde et ve de onun kalbinde akıl ve idrak bırakmadılar,"[2]

13- "Zorbayı, bütün bunlarla beraber soysuz olan yardakçıya da"

Ayette geçen (utuilin) kelimesi küfründe kuvvetli, fi­ilinde ise aşırı olandır.

Utuilin kelimesi üzerinde durak yapılır sonra; (bade zalike zenim) diye okunur.

Yani bütün bunlarla beraber şerriyle bilinen soysuzdur.

Keçi yavrusunun soysuzlukla bilinmesi gibi.

Dahhak'tan nakledildiğine göre:

Velid b. Muğire'nin kulağının altında koyunlarda bulun­duğu gibi sarkık bir parça vardı.[3]

Muhammed b. İshak[4] bu ayetin Ahnes b. Şurayk[5] hakkında nazil olduğunu söylemiştir.

Aşağıdaki şiirde zenim kelimesi kulak altında sarkık parça bulunan kimse anlamında kullanılmıştır.

"Onun kulağının altında sarkan et parçası vardır. Adam­lar onu o ziyadelikle çağırırlar. Tıpkı girintili çıkıntılı deri­nin eninde sarkık fazla parçalar olduğu gibi.[6]

Diğer beyitte ise soysuz anlamında kullanılmıştır.

"Sen bir soysuzsun ki Ali Haşim'de yok oldun. Tıpkı ferd kadehi'nin binicinin ardından kaybolduğu gib.[7]

14- "Mal sahibidir ve oğulları vardır diye (bunlara ita­at etme)."

Ayeti kerimede harf ve izman (gizleme) vardır:

İzma evvelinde: Malı ve oğulları olduğu için (Li en ka-ne zâmalin ve benin.)

Sonunda ise harf: Yani en kane zamalin yutihu ev yuta-ue mah sebebiyle ona itaat ediliyordu.

16- "Biz yakında onun burnuna damga vuracağız."

Üzerinde utanç olarak kalacak ve anılacak şekilde onun adını çirkinleştireceğiz ve onu alçaklıkla tavsif edeceğiz. Ce-rir'in dediği gibi:

Ferezdak'ın üzerine damgamı bıraktığım zaman, elem­den inleyip bağırdı. Ahtal'in burnunu açtım.[8]

Başka bir kaside de şöyle demiş:

"Onların burunlarını kestikten sonra, Tağleb'lilerin özür dilediklerini haber aldım, oysa onlardan özür dileyen yok­tur."[9]

Bir rivayete göre, bu damgalama ahirette olacaktır. Bur­nunun üzerine onu tanıtacak bir damga vurulacaktır. Diğer bir rivayete göre ise: El-Hurtum'dan maksat al-Hamr (şa­rap )tır. Yani şarap içmesi sebebiyle ona hadd (ceza) uygu­layacağız.

Ferezdak aşağıdaki şiirde el-Hurtumu şarap içilmesi se­bebiyle meydana gelen sarhoşluk anlamında kullanmıştır.

Ferezdak şöyle demiş:

"Ey Ebu Hadır, onun oğlu Ferruh'un üzerinde örtülüp ka­patılarak sabahlayan iki hırkanın durumu nedir? Ey Ebu Hadır: "Kim zina ederse onun zina etmesi açığa çıkar ve kim­de şarap, içerse sarhoş olur."[10]

El-Hurtum'un burun manasına geldiğini söyleyenler ise er-Rai'nin şu şiiriyle şahit getirmişlerdir:

"Bir gün onların göz yaşları akıp hayret edip şaşkına döndükleri zaman ansızın dayanmaktan hasıl olan bir ağrıy­la veya bir maniyle görür. Gün ortasında yapılan bir saldı­rıyla burnu ondan kopup kesildi. Başından gelen deliği tı­kayıp akmasını önledi."[11]

19- "Bir de onlar uyurlarken o bahçe üzerine Rabbin-den bîr bela indi."

Ayetten geçen bela'dan maksat, İbni Cilreyc'ten rivayet­le, vadilerinden bir ateş parçası çıktı.

20- "O bahçe kapkara kesiliverdi."

Ayette geçen kapkara kesiliverdi (kessarim) den maksat "siyah küllere döndü" demektir.

Bir rivayete göre (o bahçe) karanlık geceler gibi oldu. Di­ğer bir rivayette işe: "Kenneharil müşrig." Yani içinde bir-şey bulunmayan kupkuru bir manzaraya dönüştü. es-Sarim zıt anlamlı kelimelerdendir. Yukarıda zikredilen her iki mana da doğru ve birbirine yakın manalardır. Çünkü harap olup çöle dönüşmüş bir mekan gecenin karanlığında benze-tildiği gibi gündüzle beraber olan ıssızlığa da benzetilir.

Evs şöyle dedi: "Haram ayların akabinde, toprakları­mızda ve onun etrafında kuraklık ve kıtlık olur adeta her ta­raf parıl parıl parlar."[12]

23- "Hemen fırladılar aralarında fısıldaşıyorlardı."

Ayette geçen yetehafetun kelimesi çevredekilerin duyma­ması için birbirleriyle gizli olarak konuşmalarıdır.

25- "Miskinlere yardıma güçleri yettiği halde onları bundan mahrum etmek için erkenden yola düştüler."

Ayetteki mefhum onların kin ve öfkelerini belirtmekte­dir. Bir rivayete göre ise ayetteki erkenden yola çıkmaların -daki gaye miskinlerin faydalanmasına engel olmaktır.

Ferezdak'ın dediği gibi:

"Kadın şöyle dedi:

"Onun tek ve uzak akrabalarından onu arzulayan bir kardeşinin olmadığını görüyorum. Ey sevgili ola ki bir gün beni böyle görmeyesin."[13]

Bîr rivayete göre men üzeredir. Ady b. Zeyd'in dediği gi­bi:

"Bizim şarap dolu birbirine girmiş sıra halinde küpleri­miz ve onları takiben sürahilerimiz vardır. Azalıp veya ke­sildiği zaman başka bir taraftan onun çamuru sökülüp açı­lır."[14]

26- "Vaktaki o bahçeyi gördüklerinde mutlaka biz yo­lumuzu şaşırmışız dediler."

Ayette geçen "le dallun"dan kasıt yani biz yolumuzu yanılıp yanlış yere geldik anlamındadır.

40- "Sor onlara bu iddiayı onların hangisi savunacak."

Ayette geçen "zaim" kelimesi üstlenme manasına gelen kefil anlamındadır.

Aşağıdaki Mahzumi'nin şiirinde de zaim kelimesi kefil manasındadır. Dedim ki:

"Rıza ile rehin sana yeterlidir. Kefil ol ey Hind! Hind ge­rekli oldu dedi."[15]

42. "O gün incilten açılır ve secdeye davet edilirler; fa­kat güç yetiremezler."

Ayetin mefhumu o gün hakikat perdesi açılır demektir.

Bir rivayete göre ayet o günün şiddet ve zorluğunu ifa­de etmektedir.

Aşağıdaki şiirde de hakikat perdelerinin kalkması olarak kullanılmıştır:

Raube şöyle dedi:

"Nefsime, onun merhametine ve kuşu rızkından alıkoy­mama hayret ediyorum. Bir senede onun üzerindeki perde kalktı gördüm ki ölüm benim boynumda ve onun boynun­da asılıdır."[16]

48- "Balık sahibi gibi olma. Hani o Rabbine dertli dertli niyaz etmişti."

Ayette geçen mekzum üzüntüden kendini hapseden (ve­ya içine kapanık) kimseyle konuşmayan ve halini şikayet et­meyen manasındadır.[17]

Bir rivayete göre şiddet ve zorluktandır. Teebbete şerre-nin dediği gibi: ayak üzerine yürüyen nefsim sana feda ol­sun.[18]

Birisi de şöyle demiş:

"Onlar için herşey gün yüzüne çıktı ve şer peşinde bağı­rıp çağırmalar, zahir oldu."[19]

51- "O inkar edenler Kur'an'i işittikleri vakit nere­deyse seni gözleriyle devireceklerdi."

Ayette geçen "le yuzlikuneke"nin manası yani gözleri­ni sana dikecekler ve sana zarar vereceklerdi. Senin ayağı­nı kaydıracak bir iş yapacaklardı.

"Bir evde karşılaktikları zaman karşılıklı borçlanıyorlar. Öyleki, bakışlar ayakların yerlerini izale ediyor."[20]

 

⚠ Bu sayfada hata var mı? Bildirin!