İslami Okul Okulların En Önemlisi
Üç Hadis Rivayet Edenler - Cemiusussiyre - 6. Sayfa
Sahabe Neslinden Fetva Verenler
Sahabe Neslinden Sonra Mekkelilerden Fetva Verenler
Sahabe Neslinden Sonra Medînelilerden Fetva Verenler
Sahabe Neslinden Sonra Basralılardan Fetva Verenler
Yûsuf b. Abdillah b. Selâm.
Harmele.
Budeyl b. Verka.
Hakim b. Mu'âviye.
Ğutayf b. el-Hâris.
El-Hâris b. Ziyâd.
Ali b. Talk.
Cünâde el-Ezdî.
Muharriş el-Ka'bî.
El-Addâ[1] b. Hâlid.
Abis[2]et-Temimî.
Hanzele b. Hizîm.
El-Ağar.
Dihye el-Kelbî.
El-Akram.
Şerik b. Târik.
Ebû Lebîd el-Ensârî.
Ebû Azzâ.
Bedir Savaşı'na katılanlardan: Ebû Habbe, Âmir[3] b. Sabit, Nubeyt b.
Şurayt.[4]
Enes b. Mâlik el-Eşhelî. ZuT-Cevşen ed-Dıbâbî. Mâlik b. HisI[5] Oğulları'ndan Abdullah b. es-Sa'dî.
Ebû Zeyd.
Muhayyısa (İki hadis rivayet edenler arasında da zikredilmiştir).
Abdurrahman b. Ma'mer. Hebbârb. Sayfî.[6]
Sehl b. el~Hanzeliyye el-Ensârî.
Abdullah b, Ebî Habîbe.
tbn Ummi Mektum.
İbn Mukarrin.
Abdullah b. Ebi'l-Ced'a.[7]
Ebû Buheyne el-Bahilî.[8]
Sa'îd b. Hureys.
Süheyl b. el-Beydâ.
Yezîd b. Sabit.
Ferve b. Müseyk.
Ebû Abdirrahman eî-Cuhenî.
Ca'de Ebû Cez'.
Hanzele el-Useydî.
Abdullah b. Abdillah b. Ubeyy b. Selûl.
Atıyye es-Sa'dî.
Ebû Sa'îd el-Ensârî.
Mâlik b. Abdillah.
Suveyd[9] b. Hubeyre.
Harice b. Huzâfe.[10]
Hâlid b. Sa'îd.
Abdullah[11] b.Kârıb.
Ebü'l-Beddah.[12]
Ebû Sehm.
Ebû İnebe.
Kerdem b. Kas.[13]
Hâlid b. Ali.[14]
Ka'b b. Âsim el-Eşkarî.
Hâlid el-Huzâ'î.
Abdullah b. Habîb.
Seleme.
Suveyd b. Kays.
Ebû Hâşim b. Utbe b. Ebî Rabî'a.
Basra b. Ebî Basra.[15]
Atiyye el-Kurazî.
Harise b, Vehb el-Huzâ'î.
Rasûlullah (s.a.s.)'m azadlı kölesi Ubeyd.
Rasûluliah (s.a.s.)'m azadlı cariyesi Muveyhibe.
Ümmii Eyyûb.
Muhammed b. Hatıb'ın annesi Ümmü Cemil,
Ümmii Ferve.
Es-Sammâ bint Bişr.
Fâtima bint Ebî Hubeyş.
Ümmü Sa'd.[16]
Enise.
Selâme.
Dürre bint Ebî Leheb.
Meymûne bint Sa'd.[17]
İki Hadis Rivayet Edenler
Abdullah b. Hanzala el-Gasîl. El-Velîd b. Ukbe. Abdurrahman b. Âiz. Ebû Bekir'in azadlı kölesi Sa'd.[18] Süleym b. Câbir el-Cuhenî.[19] Evs b. es-Sâmit.
El-Muttalib b. Abdillah b. Hantab.
Abdurrahman b. Ezher.
Abdurrahman b. Ebî Amre.
El-Ürs b. Amîre.[20]
Seleme b. Selâme b. Vakş.
Muhammed b. Hatıb.
Ebû Rafı' el-Ğıfârî.
Useyd b. Züheyr.
El-Hâris b. Kays.
Ebû Selâme.
Abdullah b. Erkâm.
Sabit b. Vedîa.
Mes'ûd.
Ebû İbrâhîm.
Sa'îd b. Sa'd.
Utbe.
Evs b. Huzeyfe.
Ebu'1-Verd.
Katâde b, Milhan.
Hamel b. en-Nabiğa.
Hakim b. Sa'd el-Muzenî.
Ebu's-Semh.
Abdullah b. Kurayt.
Ka'b b. İyaz.
Sevâdeb. er-Rabi'.[21]
Abdullah b. es-Saib.
Ebû Nemle.[22]
Abdullah b. Adiyy.
Rasûlullah (s.a.s.)'ın çobanı Ebû Selmâ.
Ebû Züheyr en-Numeyrî.
Utbe[23] b. el-Hâris b. Âmir.
Ebû Amra.
Seleme el-Hüzelî.
Furat b. Hayyân.
Mu'âviye b. Cahîme.
el-Haşhaş.[24]
Hâkim b. Câbir.
Ma'kilb. EbîMa'kıl.
Sahr[25] el-Ğâmidî.
İyas b. Abdillah el-Muzenî.
EbûRifâ'a.
Vehb b. Huzayfe.
Ebû Mecze'e Zahir.[26]
Ya'lâ el-Âmirî.
Abdullah b. el-Cüheym.
İyaz el-Eş'arî.
Amr b. Gaylân.
Riyâhb. er-Rabi'.
Abdullah el-Kureşî el-Fârişî.[27]
Amr b. el-Ahves.
Surrak.
Suveyd b. Hanzele. Rifâ'a el-Cuhenî.
Abdurrahman b. el-Murakka'.[28]
Ebü'1-Ca'd.
Mihsan.
Rafı' b. Amr el-Muzenî.
Ebû Selit.
Eşecc Beni Asr.
Nafi' b. el-Hâris.
Amr b. Tağlib.
Ebû Ğutayf.
Ebû Burde.
Zu'1-Esâbi'.
Ukbe b. el-Hâris.
Ebû Umâme el-Hârisî.
Attab b. Şumeyr.[29]
Muhammed b. Abdillah b. Selâm.[30]
Ebû Mersed el-Ganevî.
tbnu'r-Rasîm.[31]
Ubâde.
Adiyy b. Adiyy.
İbn Muhaşm.[32]
Ebû Kuleyb.[33]
Hâlid b. el-Leclâc.[34]
Ubeyy b. Umara.[35]
Ayyaş[36] b. Ebî Rabî'a.
Züheyr.
Bureyl Ğs-Sdhâli[37]
El-Hâris b. el-Bersâ.
Mâlik b. Abdiilah el-Ezdî.
İbn Su'ayr. [38]
Mâlik (Ebû Safvân). [39]
Busr b. Cehhâş. [40]
Rabî'a b. eI-Had.
Zu'1-yedeyn.
Abdullah b. Mâlik.
Ukbe b. Mâlik.
Ez-Zubeyb. [41]
Zeyd b. Ebî Evfa.
El-Hâris b. Hişâm.
Ebû Sabit.
Kudâme b. Abdiilah.
Ebü'l-Uşerâ.
Ebû Seyyare el-Mute'î. [42]
Nu'aym b. en-Nehhâm.
EI-Esle'.
Ümmü Târik. [43]
Havle bint İlyas.
Ümmü Umara.
Sehle bint Süheyl. [44]
Ümmü Abdiilah bint Evs.
Ümmü' 1-Hakem.
Ümmü Beşîr bint[45] el-Berâ' b. Ma'rur.
Âişe bint Kudâme.
Ümmü Ziyâd.
Ümmü Varaka.
Ümmü Abdirrahman b. Tarik.
Es-Sevdâ.
Meymûne bint Sa'd.[46]
Cuzâme bint Vehb.
Ümmü Ma'bed.
Rasûlulîah (s.a.s.)'ın azadlı cariyesi Meymûne.
Rasûlullah (s.a.s.)'m azadlı cariyesi Mâriye.
[Ebû][47] Selâme.
Umeyme.
Sa'd b. el-Alâ[48] [Ebû Muhammed der ki: Bu zâtın adı bir hadis rivayet edenler arasında zikredilmiş. Onun iki hadis rivayet ettiğini biliyorum.][49]
Bir Hadis Rivayet Edenler
Rasûlullah (s.a.s.)'m azadlı kölesi Mihran. Rasûlullah (s.a.s.)'m azadlı cariyesi Saniye.[50] Rasûlullah (s.a.s.) azadlı kölesi Ebû Sulma. Abdurrahman b. Sebre.[51] Rafi'b. EbîRafi'. Abdullah b. es-Sa'dî.[52]
El—Haris b. Hazme.
Ebû'1-Alâ el-Ensârî.
Yezîd b. Nu'aym.
Kays b. Sehl.
El-Fukaym.
Ebû Hânî.
Merzûk es-Saykal.[53]
Şu'ayb.
Ebû Dâvûd[54] Umeyr b. Âmir b. Mâlik.
Zenkel.[55]
Basra.[56]
Kabîsa el-Becelî.[57]
Süleyman.
Sabit b. Ebî Âsim.[58]
Haraşe b. el-Hurr.[59]
Mıhmer[60] b. Mu'âviye.
Mâlik b. Uheymir.
Sa'd.
Ömer el-Has'amî.[61]Hilâl.
Amr el-Aclânî.
Abdurrahman b. Âiş el-Hadremî.[62]
EI-Hâris b. el-Hâris.
Amr b. Mürre el-Cuhenî.
İbn Zeml.[63]
Ebû Kırsâfe Cendere[64] b. Hayşene,
İbnu's-Sımt.
Ebû Ali b. el-Buheyr.[65]
Abdurrahman b. Utbe.
Ebû Şebîb.[66]
Abdullah b. Sa'd.
Cebele b. el-Ezrâk.
Abdurrahman b. Katâde.
El-Had.[67]
Hind b. Ebî Hâle.
Harmele el-Anberî.[68]
Sa'sa'ab. Naciye.
Hubeyb[69] b. Muğfıl.
Ez-Zâri'.
Mucemmi' b. Yezîd.
Sa'îd[70] b. EbîRâşid.
Cundub b. Abdillah.
Seleme b. Selâme [b.] Vakş.
El-Mesevvir b. Yezîd.
Ebû'l-Erkâm.
Sa'îd b. el-Asî.[71]
Sehl b. Yûsuf.[72]
En-Nemir.[73]
Ebû Hirâş.
En-Nabiğa.
Sabit b. Kays b. eş-Şemmâs.
Meysere.
Âmir b. Rabî'a.
Nasr b. Dehr el-Eslemî.[74]
Târik b. Abdillah el-Muhâribî.
Ebû Hayseme.[75]
Umeyr b. Seleme ed-Damrî.
Kudeyr ed-Dabbî.[76]
Rafi' b. Bişr.[77]
Ebû Beşer.[78]
Bedre Ebû Mâlik.[79]
Ebû Sehle.
Es-Sâib el-Ensârî.
Amr b. Ebî Süleyman.
Abdullah b. Ebî Süfyân.
Ebû Sûd.[80]
Ferve b. Nevfel.
Hâlid b. Ebî Cebel.
Alkame b. Rimse el-Belevî.
Yezîd b. Âmir es-Suvâî.
Suheyb, başka biri.
Ebû Necih es-Sülemî.
Amr el-Bikâlî.
Umeyr.
Ebû Hallâd el-Ensârî.
Atıyye el-Cüşemî.
Yezîd el-Uklî.
Abdurrahman b. Katâde es-Sülemî.
Alkame b. el-Huveyris.
Beşîr Ebû Cemile.[81]
Abdullah b. Ma'kıl b. Mukarrin.
Ebû Mûsâ Mâlik b. Ubâde el-Ğafıkî.
Ebû Ubey el-Ensârî.
Abd b. Âmir.
Ya'kûb.
Müslim b. Riyâh.
Sumâme[82] b. Enes.
Abdurrahman b. Serine.[83]
Ziyâd b. Harise.
Havliyy.
Amr b. Ş'es.
Harise el-Huzâ'î.
Ebû Âiş.
Urve.
Ebû Esid b. Sabit.
Yezîd b. Seleme.
Nadle.
Amr b. Âmir [b. et-Tufayl].[84]
Abdullah b. Sebre.[85]
Abdullah b. Ebî Bekr, başka biri.
Talk b. Yezîd.
Kutba b. Yezîd.
El-Musavver b. Yezîd.[86]
Hucr el-Mederî.[87]
Ebû Süfyan b. Harb.
Mervân[88] b. Kays.
Hamza b. [Ebî][89] Esid.
El-Mukanna'.[90]
Abdullah b. Süheyl.
Mâlik el-Eş'arî.
Sabit.
Ubeyd b. Amr el-Kilâbî.
Yezîd b.Sa'Iebe.
Sebre b. Ebî Fâkih.
Abdurrahman b. Mâlik.
Ebû Kâhil.
Kays b. Amr.
Ebû's-Senâbilb. Ba'kek.
Şeybe b. Osman.
Ebû Bişr el-Has'amî.
Es-Saib b. Habbâb.
Umeyr el-Abdl
Abdurrahman b. Ezher.
Talha b. Mâlik.
Huzeyme b. Cezî.
Sa'sa'a.[91]
Er-Rabi' el-Ensârî.
Sabit b. Yezîd.
Ebû Hadred.
Temîm el-Mazinî.
El-Hakem b. Hazn.
Naciye el-Huzâ'î.
Haccâc b. Abdillah.
Ebû Las el-Huzâ'î.
Amr b. Ebî Akreb.
Huleys.
Ca'de b. Hubeyre.
Nasr el-Eslemî.
Ebû Akreb.
Seleme[92] b. Nu'aym.
Yezîd b. Şecere.[93]
Âmir b. Şehr.
Ebû Habîb.
Târik b. Şihâb.
EI-Haris b. Mâlik.
Ebû Ukbe.
Ebû Sa'îd el-Ensârî.
Safvân ez-Zuhrî.
Adiyy el-Cuzamî.
İbn Buheyne.[94]
Abdullah b. Ma'bed.
Talha b. Mu'âviye.
Abbâd b. Şurahbil.
Kerdem b. Kays.
Ebû Ubeyy b. Ummi Haram.[95]
Suveyd el-Ensârî.
Ebû Mıınib.[96]
Yûnus b. Şeddadâ.
Amrb. Sa'd.
Ubeyy b. îmâre.[97]
Âmir er-Râmî.
El-Haccâc b. Hat es-Sülemî.[98]
Yezîü b. Şureyh.
Amr b. Ma'dikerib.
Hâlid.
Sa'd b. İshâk.
Ebû Ferve.
El-Muğîre.
Ebû Hâlid.
Câbir b. Umeyr.
Suveyd b. Cebele.
Mâlik b. Avf el-Kuşayrî.
Kasâme b. Züheyr.
Haram b. Mu'âviye.
Malımûd b. er-Rabi.
Nafi'b. el-Hâris.
El-Hâris b. Nevfel.
Ubâde b. Kurt.[99]
El-Minhal.
Asase b. Selâme.
Garafe[100] el-Kindî.
Yezîd b. es-Seken.
Mesleme b. Muhalled.
Ebû'1-Alâ.
Ebû Ba'ce.[101]
Abdullah b. İsâ.[102]
Ebû Abdillah el~Enmârî.
Ebû Sa'lebe el-Eşca'î.
Kays el-Ca'dî.[103]
Abdullah b. Âmir b. Uneys.[104]
Ebû Hallâd.
Umara b. Za'kere.
Ebû Seleme.
Amr b. el~Hâris.
Cu'ayl el-Eşca'î.
Züheyr b. Osman.
Ebû'I-Muntefik.[105]
Ebû'd-Dehdah.
Sa'lebe.
EbûSa'îdb. Ebî Fedâle.[106]
Yezîd b. Harice.
Cubeyr el-Kindî.
Abdurrahman b. Osman et-Teymt
İyas b. Abdillah b. Ebî Zubâb.[107]
Ukbe b. Evs.
Kays b. Mahreme.
Urve b. Âmir el-Cuhenî.
Suveyd el-Ensârî.[108]
El-Hakem b. Amr el-Ğıfârî.
Dağfel.
Abdillah b. Ebî Bekir.
Cahime.
Hasan b. Ebî Câbir es-Sülemî.
Âmir b. Mes'ûd.
Beşîr.
Şeybân.
Ebû's-Saib.
İkrîme b. Ebî Cehl.
Zeyd b. Sabit, başka biri.
Cunâde b. Mâlik.
Ebû Cemil.[109]
Ebû Yezîd el-Muhâribî.
Amr b. Ebî Amra.
Ğalib.
Busr b. Mihcen.[110]
Sa'lebeb. [Ebî][111] Mâlik.
Ebü Fesîle.[112]
Abdullah b. Abdirrahman.
Sa'îdb. EbîZubab.[113]
Habîb b. Fudeyk[114]b. Huzâfe.
El-Mustevrid, başka biri.
Uneys b. Ebî Mersed.
Alkame b. Nadle.
Numeyr el-Huzâ'î.
Hanzele es-Sedûsî.
Abdullah b. Zem'a.
Hâlid'in iki oğlu olan Habbe ve Sevâ'mn rivayet ettikleri bir hadisleri var.
El-Haşhaş'ın oğullan Ebû Züheyr, Kays, Ubeyd, [Mâlik]'in[115] rivayet ettikleri bir hadis var.
Esma b. Harice.
Ebû Mansur.
Cevdan.
Abdullah b. Atik.
[El-Cahcah.
El-Muk'ad.
Umara b. Müdrik b. Ubâde].[116]
Hasan b. Sabit.
Sa'd b. el-Atvel.
El-Fucey' el-Âmirî.
Sahr b. el-Ayle.
El-Ka'kâ' b. Ebi'l-Hadred.
Sa'lebe b. Zehdem.
Hibbân b. Buhh.[117]
Ebû Sehl.
Nukâde el-Esedî.
Ebû Ubeyde.
Abdurrahman b. Akıl.
İbn Sîlan.
Ed-Dehhâk b. Kays.
Târik b. Suveyd.
Tufeyl b. Sehbere.
Ukbe b. Mâlik.
Sabit b.Rufey'.[118]
Osman b. Huneyf.
Ebû Abdirrahman el-Fihrî.
Ebû Abdiîlah.
Ebû Gâdiye.[119]
[Şekel b. Humeyd.
Ebû Yezîd b. Ebî Meryem.][120]
Dukeyn b. Sa'îd.
Şumeyr.[121]
Amrb. EbîAmra.[122]
Abdullah b. Adiyy,
Mâlik b. et-Teyyihan.
Ubeydullah b. Cubeyr el-Huzâ'î.
Külsûm.
Muhammed b. Abdilîah b. Selâm.[123] Abdullah b. Hilâl es-Sakafî.
Abdurrahman b. Ezher.[124]
Şeddâd. Ebû Alkame.
Âbıyu'1-Lahm es-Sa'dî.
Ebû Katâde es-Sedûsî.
Ebû'1-Ğavs.
Zurâre b. Cez'.
Mirdas b. Urve.
Mesrûk b. Vâil.
Ebû Sellâm. Şufeyyb.
Mati'.[125]
Talha es-SüIemî.[126]
Abdullah b. Ka'b.
Abdulhamid b. Amr.[127]
Bilâl b. Sa'd.[128]
Abdullah b. Utbe.
Abdullah b. Ebi'l-Mutarrif.
Mutî\
Rafi' b. Mekîs.
Zu'z-Zevâid.
Zu'I-Ğarre.
Ömer el-Leysı.
Ebû Bişr es-Sülemî.
Herim b. Hanbeş.[129]
İyâd b. Yahya,
Abdurrahman b. Mu'âviye.
Âmir b. el-Muzenî.
Abdurrahmân b. Alkame.
İbn Ebî Şeyh.
Uzeyne.
Abdullah b. Ebî Ümeyye.
Ammâr b. Evs.[130]
Ebû Mûsâ el~Eş'arî'nin kardeşi Ebû Burde b. Kays.
Ebû Amr b. Hafs b. el-Muğîre.
Abdullah b. Ravâha.
Ebû Akîl.
Bişr b. Asım.
Raf? b. Amr el-Muzenî.
Ebû Ubeyy.[131]
Huceyr b. Beyân.
Munkız b. Amr.
Ya'lâ b. Siyâbe.
Mâlik b. Atahiyye.
EI-Edra' es-Sülerrn.
Husayn.
Muhammed b. Fedâle.
Seleme b. Kays.
El-Hâris b. Gaziyye.[132]
Muheyd eI-Ğifârî.[133]
El-Hâris b. Sa'd b. Huzeym Oğulları'ndan Ye'mur.
Hişâm b. Fudeyk.[134]
Es-Saib.
Kays b. es-Seken.
Sehl b. Huneyf.
Sa'îd.
Abbâd.
Esmer b. Mudarris.
Ebû Sabira.[135]
Huneyde b. Hâlid el-Huzâ'î.
Sevâd b. Amr.
Mâlik b. Fulân.
Amir b. Âiz.
Mes'ade Sâhibu'l-cuyûş.
Ebû'I-Kayn.
Ebû Hadred.
Et-Tfelib,[136]
Amr b. Mâlik er-Ru'âsî.
Abdurrahmân b. Udeys. Süfyân b. Mucib.
Zeydb. Se'ne.[137]
Es-Selîl el-Eşca'î.
Abdurrahmân b. Amr es-Sülemî.
Abdullah b. Sa'd.
Ebû Husayn.
Hişâm b. Hubeyş.
Ebû Rifâ'a.
İbnu'ş-Şebâb.[138]
Amr b, Ebî Habîbe.
Mâlik b. Merâre.
Ebû'l-Haccâc es-Sumalî.
Abdullah b. Şurahbil.[139]
Kays el-Cuzamî.[140]
Abdullah b. Zem'a.
Sa'Iebe.
Ebû Ferve.[141] İkraş b. Zueyb.
[İbn Keysân][142]
Kindir.[143]
Muhammed b. Amr b. Alkame.[144]
El-Hâris b. Bedel.[145]
Ammâr b. Ubeyd.[146]
Matar b. Ukâmıs.
Ebû Kııtayle.
El-Fakıh.
Ensâr'ın azadh kölesi Ebû Hazım.
Amr b. Sa'd.[147]
Atıyye.
Mey sere.[148]
Ebû Burde ez-Zaferî.
Ubeyd el-Leysî.
Adiyy b. Zeyd.[149]
Sa'îd b. Âmir.[150]
İbn Senden[151]
Ebû Ümeyye.
Ziyâd b. el-Hâris.
Havt b. Abdiluzzâ.
Züheyr b. Amr.
Kabîsa b. el-Muhârık, başka biridir ya da Züheyr b. Amr ile birlikte bir hadis rivayet etmiştir.
Şu'beb. et-Tev'em.[152]
Dırar b. el-Ezver el-Esedî.
Huzeyme[153] b. Ma'mer.
Abdurrahman b. Mu'âz.
İbn Mirbe' el-Ensârî.[154]
Ca'fer b. Ebi'l-Hakem es-Sa'dî.
Kays b. Âiz.
Beşîr[155] el-Eslemî.
Mutr.
Cemîle b. Ubeyy b. Selûl.
Mü'minlerin annesi Hatice.
Ümmii Şerik.
Ümmü Kebşe.
Ümmü Mâlik el-Behziyye.
Kebşe.
El-Ka'kâ' nm hanımı Bukayre,[156]
Cemra bint Abdillah el-Yerbu'ıyye.
Havle bint es-Sâmit.
Ümmü Osman bint Süfyân.
Ümmü Nasr.
Eş-Şemûs bint en-Nu'mân.
Selâme bint Ma'kıl.[157]
Serrâ bint Nebhân,
Leylâ bint Kanif[158] es-Sakafiyye.
Berve' bint Vâşik.
Ümmü Sunbule.
Selmâ.
Mü'minlerin annesi Âişe'nin azadh cariyesi Berire.
Ka'b b. Mâlik'in hanımı Hayra.
[Ümmü][159]Cemîle.
Ümmü İshâk.
Nudbe.[160]
Habıbe bint Ebî Sebre.[161]
Azze bint Habil.[162]
Ümmü Sa'd Halide bint Enes.
Ümmü Süleyman bint Hakim.
Tu'me[163] bint Cez\
Kuteyle.
Ümmü Mâlik el-Behziyye.[164]
Ümmü Enes.
Ümmü Hilâl[165] bint Bilâl el-Eslemiyye.
Ümmü Hâlid bint el-Esved.
Üsâme'nin azadlı cariyesi Ümmü'l-Haccâc.
Ümmü Hâni' el-Ensârîyye.
Ümmü Rûman.
Ümmü Humeyd.
Ümmü's-Sehbâ.
Kayle, başka biri.
Ubeyy b. Ka'b'm hanımı Ümmü't-Tufeyl.
Ümmü Ferve,
Hamne bint Cahş.
Ümmü Âmir.
Rukayka.
Habîbe bint Ebî Tecrat.[166]
Hamza b. Abdilmuttalib'in kızı.
Rasülullah (s.a.s.)'dan hadis rivayet edenler konusunda bizim kaydettiğimiz ve daha önce İmam ve Hafız Bakî b. Mahled el-Endelusî'nin ve başkalarının kaydettikleri isimler burada sona erdi. Başarı Allah'tandır.
Not: Alimler ve hafızlar kaydettiklerimizi tetkik etsinler. Her kim bir fazlalık bulduğunda uygun bir şekilde düzeltsin.[167]
Fetva Veren Sahabeler Ve Verdikleri Fetvaların Çokluğu Sırasına Göre Onlardan Sonraki Neslin İsimleri
(Bu risale), RasûluIIah (s.a.s.) ashabının ve onlardan sonra günümüze kadarki neslin, sadece verdikleri fetvaların çokluğu sırasına göre, isimleri ile fetva sayıları birbirine çok yakın olanların sıralanışlarının ve fetvalarının nasıl bir araya getirilmesinin mümkün olacağına dairdir. Allah onlardan razı olsun.[168]
Sahabe Neslinden Fetva Verenler
Müzminlerin annesi Aişe.
Ömer b. el-Hattâb.
Ali b. Ebî Tâlib.
İbn Mes'ûd.
İbn Ömer.
Zeyd b. Sabit.
Abdullah b. Abbâs.
Osman b. Affân.
Sa'db. EbîVakkâs.
Ebû Bekir es-Sıddîk.
Ebû Bekre.
Câbir b. AbdiIIah.
Huzeyfe b. el-Yemân.
Cerîr b. Abdillah el-Becelî.
Ebû Mûsâ el-Eş'arî.
Abdullah b. ez-Zübeyr.
Osman b. Mazûn.
Câbir b. Semûra.
Abdullah b. Uneys.
Abdullah b. Ebî Evfâ.
Mü'minlerin annesi Ümmü Seleme.
Abdullah b. Amr b. el-Âsî.
Ebû'l-Yeser.
Ğarafa b. el—Haris.[169]
Enes b. Mâlik.
Ubâde b. es-Sâmit.
Mu'âviye b. Ebî Süfyân.
Ez-Zübeyr.
Talha.
Abdurrahman b. Ebî Bekir es-Sıddîk.
Semûra b. Cundub.
Kudâme b. Mazun.
Muhammed b. Mesleme.
Habbâb.
Abdurrahman b. Avf.
Ebû Cuheyfe.
Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh.
Ali b. Ebî Tâlib'in iki oğlu el-Hasan ve Hüseyin.
Mu'âz b. Cebel.
En-Nu'mân b. Beşîr.
Ebû Mes'ûd Ukbe b. Mâlik el-Bedrî.
Sa'îd b. Zeyd.
Ubeyy.
Ebû Eyyûb.
Ebû Talha.
Ebû Saîd el-Hudrî.
Ebû Hureyre.
Ebû Zer.
Mü'minlerin annesi Hafsa.
Mü'minlerin annesi Ümmü Habîbe.
İmran b. el-Husayn.
Amr b. el-Asî.
Abdullah b. Ca'fer.
Üsâme b. Zeyd.
El-Abbâs.
Abdurrahman b. Sehl.
Hâlid b. el-Velîd.
Mâlik b. el-Huveyris.
Avf b. Mâlik.
Busr b. Ebî Ertat.
Ammâr.
Ma'iz el-Eslemî.[170]
Seyyar b. Ravh[171] b. Seyyar.
Züheyrb. Rafi.
Ruveyfi' b. Sabit.
Fedâle b. Ubeyd.
Rafı' b. Hadîc.
Zeyd b. Erkâm.
El-Berâ b. Azib.
Fâtıma bint Rasûlillah (s.a.s.)-
Fâtıma bint Kays.
El-Mikdâd.
Adiyy b. Hatim.
Sehl b. Sa'd.
Suveyd b. Mukarrin.
Mu'âviye b. Mukarrin.
Abdullah b. Selâm.
Selmân el-Fârisî.
Ebû'd-Derdâ.
Amr b. Abese.
Attab b. Esîd.
Ebû Muhammed Osman b. Ebi'l-Âs.
Hişâm b. Hakîm.
El-Câmd el-Abdî.
Abdullah b. Sercis.
EI-Gamidiyye.
Ebû Mahzura.
Ebû Şureyh el-Ka'bî.
Ebû Berze,
Bureyd el-Eslemî.
Târik b. Şihâb.
Ebû'l-Gadiye es-Sülemî.
EI-Muğîre b. Şu'be.
Esma bint Ebî Bekir es-Sıddîk.
Ümmü Şerik.
El-Hevlâ bint Tuveyt.[172]
Ebû Katâde es-Sülemî.
Dihye b. Halife.
Sehl bint Süheyl.
Hassan bint Sabit.
Abdullah b. Ravâha.
Useyd b. el-Hudayr.
Ebû Munîb.
Ebû Huzeyfe b. Utbe b. Rabîa.
Ebû's-Senâbil b. Be'kek.
Ebû Seleme b. Abdilesed.
Ed-Dehhâk b. Kays.
Habîb b. Mesleme.[173]
Sa'db. Mu'âz.
Kays b. Sa'd.[174]
Akîl b. Ebî Tâlib.
Ebû Esîd.
Ebû Sa'îd b. el-Mu'allî.
Seleme b. el-Ekve'.
Bilâl el-Müezzin.
Sumâme b. Usal.
Hakim b. Hizam.
Hubeyb b. Adiyy.
Abdullah b. Ma'mer el-Adevî.
Şurahbil b. es-Simt.
Rasûlullah (s.a.s.)'m azadlı kölesi Sevbân.
Ebî Bekre'nin kardeşi Nafi'.
En-Nu'ayman.
Suheyb b. Sinan.
Ed-Dehhâk b. Halife.
Damra b. el—Is.
Umeyr b. Sa'd.
Ümmü'd-Derdâ el-Kubrâ.
Sabit b. Kays b. eş-Şemmâs.
Habîb b. Adiyy.[175]
Sa'Iebe b. Zehdem.
Abdullah b. Ebî Bekir es-Sıddîk.
Mü'minlerin annesi Ümmü Seleme'nin kızı Zeyneb.
Ümmü Eymen.
Ümmü Yûsuf.
Atike bint Zeyd b. Amr b. Nufeyl.
Abdullah b. Avf b. ez-Zuhrî.
Vabisa b. Ma'bed el-Esedî.
Surrak.[176]
Ebû Sa'îd el-Hayr, hadisi meğâzî hakkındadır.
Ebû Abdullah el-Basrî, hadisi bu üç kişi ile birliktedir.
Cubeyr b. Mut'im.
Ebû Hayye el-Mısrî.
Abdurrahman b. el-Esved.
Mu'aykîbb. EbîFâtıma.
Yukarıda kırk erkek, yirmi kadın adı olmak üzere toplam altmış iki kişinin adı geçti. Adları ilk yazılan yedi kişi çok fetva verenler (el-Muksi-rûn)dir. Onları sırasına göre zikrettik. On üç kişi ise, orta derecede fetva verenler (el-Mutavassıtûn)dir. Geri kalanı ise, gerçek anlamda az fetva verenler (mukıllûn)dir.
Bu rivayetler, öz olarak iki yüz kişiden naklolunarak fıkıh bölümlerinde zikredilmiştir. Bu bölümlerin başlıkları, kurban kesiminde ortaklık, oturanın arkasında namaz kılmak, ikinci imamından önce imama uyanın tekbir getirmesinin caiz olup olmadığı, Kur'ân'ın bazı âyetlerinin okunması sırasında secde etmek v.b. şekildedir.[177]
Sahabe Neslinden Sonra Mekkelilerden Fetva Verenler
Atâ b. Ebî Rebâh. Tâvûs b. Keysân. Mucâhid b. Cebr. Ubeyd b. Umeyr el-Leysî ve oğlu, Abdullah b. Ubeyd.
Amr b. Dinar.
Abdullah b. Ebî Muleyke.
Amr b. Şu'ayb.
Muhammed b. Abdillah b. Amr b. el-Âsî.
Abdullah b. Sâbıt.
İbn Abbâs'ın azadlı kölesi îkrîme.
Ebû'z-Zübeyr.
Abdullah b. Hâlid b. Esid.
Abdullah b. Tâvûs.
Onlardan sonra:
Abdulmelik b, Abdilazîz b. Cureyc.
Süfyân b. Uyeyne.
Bu ikisinden sonra: Müslim b. Hâlid ez-Zincî.[178] Sa'îd b. Salim el-Kaddah.[179]
Bu ikisinden sonra: Muhammed b. İdrîs eş-Şâfi'î.
Ondan sonra:
Abdullah b. ez-Zübeyr el-Humeydî.
Mûsâ b. Ebi'l-Cârud.
İbrâhîm b. Muhammed eş-Şafi'î,[180]
Sahabe Neslinden Sonra Medînelilerden Fetva Verenler
Sa'îd b. el-Museyyeb.
Urve b. Zübeyr.
El-Kâsım b. Muhammed b. Ebî Bekir es~Sıddîk.
Ubeydullah b. Abdillah b. Utbe b. Mes'ûd.
Harice b. Zeyd b. Sabit.
Ebû Bekir b. Abdirrahman b. el-Hâris b. Hişâm.
Süleyman b. Yesâr.
Ebân b. Osman b. Affân.
Ebû Seleme b. Abdirrahman b. Avf.
Muhammed b. Ali b. EbîTâlib (İbnu'I-Hanefiyye).
Ali b. Hüseyin b. Ali b. Ebî Tâlib (r.a.) ve oğlu, Muhammed b. Ali.
Salim b. Abdillah b. Ömer b. el-Hattâb (r.a.).
İbn Ömer'in azadh kölesi Nâfi'.
Ebû Bekir b. Süleyman b. Ebî Hasme.
Arnra bint Abdirrahman b. Es'ad b. Zurâre.
Ümmü Külsûm bint Ebî Bekir es-Siddîk.
İsa b. Talha b. Ubeydillah.
Abdurrahman b. Câriye.
Mucemmi' b. Câriye.
Mervân b. el-Hakem.
Onlardan sonra:
Ebû Bekir b. Muhammed b. Amr b. Hazm.
İki oğlu: Muhammed ve Abdullah.
Abdullah b. Amr b. Osman ve oğlu Muhammed.
Abdullah b. Muhammed b. el-Hanefiyye.
Hasan b. Muhammed b. el-Hanefiyye.
Abdurrahman b. el-Kâsım b. Muhammed b. Ebî Bekir (r.a.).
Mus'âb b. Muhammed b. Şurahbil el-Abderî.
Muhammed b. el-Mukendir et-Temîmî.
Abdullah b. Ömer b. Hafs b. Âsim.
Abdullah b. Hasan b. Ali.
Ca'fer b. Muhammed b. Ali b. Hüseyin b. Ali (r.a.).
Yahya b. Sa'îd b. Kays el-Ensârî.
Muhammed b. Müslim b. Şihâb ez-Zuhrî.
Ebû'z-Zinâd Abdillah b. Zekvân.
Yezîd b. Hermuz.
Amr b. Hüseyin.
Sa'd b. İbrahim ez-Zuhrî.
Abbâs b. Abdillah b. Ma'bed.
Zeyd b. Eşlem.
Safvân b. Süleym ez-Zurakî.
Osman b. Urve b. ez-Zübeyr.
Rabîa b. Ebî Abdirrahman.
İsmâîl b. Ümeyye b. Amr b. Sa'îd b. el-Asî.
Abdullah b. Harmele el-Esedî.
Onlardan sonra:
Muhammed b. Ebî Zi'b el-Kureşî el-Âmirî.
Mâlik b. Enes.
Abdulazîz b. Ebî Seleme el-Mâcişûn.
Muhammed b. İshâk.
Onlardan sonra:
Zikredeceğimiz Mâlik'in arkadaşları -her ne kadar çoğu fetvalarında onunla uyum içeri s indeler se de- tamamen onu taklid etmemişlerdir. Aksine çoğu konularda ona muhalefet etmişlerdir. Onlar:
Abdulazîz b. Ebî Hazim
el-Muğîre b. Abdirrahman b. Abdillah b. Ayyaş b. Ebî Rabfa el-Mahzûmî.
Muhammed b. İbrahim b. Dinar.
Osman b. İsâ b. Kinâne.
Muhammed b. Mesleme el-Mahzûmî.
Abdullah b. Nâfi' es-Saiğ.
Abdulmelik b. Abdilazîz el-Mâcişûn.
Mutarrif b. Abdillah b. Süleyman b. Yesâr.
Abdurrahman b. Avf torunlarından Ebû'l-Mus'âb ez-Zuhrî.
Onun adı ve soy kütüğü şu şekildedir: Ahmed b. Ebî Bekr b. el-Hâı
b. Zurâre b. el-Mus'âb b. Abdirrahman b. Avf.[181]
Sahabe Neslinden Sonra Basralılardan Fetva Verenler
Amr b. Seleme el-Cermî; onun sahabî olduğu da söylenmiştir.
Müslim b. Yesâr.
Hasan b. Ebi'l-Hasan el-Basrî.
Câbir b. Yezîd.
Muhammed b. Şîrîn.
Yahya b. Ye'mur.
Enes b. Şîrîn.
Ebû Kılâbe el-Cermî; İbn Abbâs'in arkadaşı da olan bu zâtın adı, Abdullah b. Zeyd'dir.
Ebû'l-Aliye er-Riyâhî.
Bukeyr b. Abdillah el-Muzenî.
Humeyd b. Abdirrahman.
Mutarrif b. Abdillah eş-Şihhîr.
Zurâre b. Evfâ.
Ebû Burde b. Ebî Mûsâ el-Eş'arî.
Ma'bed b. Abdillah b. öakeym el-Cuhenî.
Âişe bint Talha b. Ubeydillah.
Ziyâd b. Metar el-Adevî ve oğlu, el-AIâ b. Ziyâd.
Abdulmelik b. Ya'lâ el-Kâdî.
Onlardan sonra:
Eyyûb es-Sehtiyanî. Abdullah b. Avf.
Eş'as b. Abdilmelik el-Humranî. Hafs b. Süleyman el-Minkârî. Hâlid b. İmrân.
Süleyman [b.][182]Tarhân et-Temîmî.
Yûnus b. Ubeyd.
İyas b. Mu'âviye el-Kâdî.
Talha b. İyas el-Kâdî.
Osman b. Süleyman el-Leysî.
Avf b. Ebî Cemile, göçebe Araplardan dır.
Bilâl b. Ebî Burde b. Ebî Mûsâ.
Eş'as b. Câbir b. Zeyd.
Katâde b. Diâme.
Onlardan sonra:
Abdulvehhâb b. Abdilmecîd es-Sakafî.
Sa'îd b. Ebî Arûbe.
Hammâd b. Seleme.
Hammâd b. Zeyd.
Ubeydullah b. el-Hasan el-Anberî el-Kâdî.
Abdusselâm b. Umeyr.
İsmâîl b. Uleyye.[183] Bişr b. el~Mufaddal b. Lahik.
Mu'âz b. Mu'âz el-Anberî.
Ebû Âsim ed-Dehhâk b. Mahled.
Ma'mer b. Râşid.
Kureyş b. Enes.
Abdullah b. Mu'âz el-Anberî.
Külsûm.
Yahya b. Eksem el-Kâdî.
Süleyman b. Harb el-Vâşicî.
Abdulvaris b. Sa'îd et-Tennûrî.
îbrâhîm b. Uleyye.
Muhezzeb b. Hilâl.
Ez-Zübeyr b. Süleyman b. Ahmed ez-Zübeyrî.[184]
[1] Asıl nüshada "el-Azzâl"dır. (c) ve el-İsâbe'ye göre düzeltildi.
[2] Asıl nüshada, "Âmir"dir. (c), (d), (t) ve el-İsâbe'ye göre düzeltildi.
[3] Asd nüshada, "Ömer" olarak geçmektedir. e!-İsâbe'ye göre düzeltildi.
[4] (t)'de ei-Berkî'nin rivayeti ile İki Hadis Rivayet Edenler arasında adı geçmektedir.
[5] Asıİ nüshada, "Huseyl" şeklindedir, (c) ve el-İsâbe'ye göre düzeltildi.
[6] (t) ve (d)'de "Uhban" olarak geçer. el-İsâbe'de ise; "Hebbâr b. Sayfî", sahâbîler arasında zikredilmiştir. Ebû Ömer'e göre onun sahâbî olup olmadığını incelemek gerekiyor. Yİne bkz. "Uhban b. Sayfî", el-İsâbe, nr. 306.
[7] Asıl nüshada, el-Cev'a'dır. (c), (d), (t) ve el-İsâbe'ye göre düzeltildi.
[8] (t) ve el-İsâbe, nr., 1006'da: "Ebû Mucîbe/Muceybe"; yine el-İsâbe, 111 'de: "Ebû Buheyne" olarak yazılıdır. İbn Hacer diyor ki: "Zehebî, et-Tecrid'de, Bakî b. Mahled'e nisbet edip, 'Ben onun İbn Buheyne olduğunu sanıyorum; o Abdullah b. Buheyne'dir.' diye belirtmiştir."
[9] Asıl nüshada, yanlış olarak Şerid yazılıdır.
[10] Asıl nüshada, "Haram" diye yazılıdır, (c), (d), (t) ye el-İsâbe'ye göre düzeltildi.
[11] Asıl nüshada, Ubeydullah yazılıdır, (c), (t) ve el-İsâbe'yt göre düzeltildi.
[12] Asıl nüshada, Ebu'l-Bezzâh yazılıdır. Doğrusu (c) ve el-İsâbe'ye göredir. (t)'de ise,
Ebu'd-Derrâc şeklinde yazılıdır.
[13] Asıl nüshada da bu isim bu şekildedir, (t)'de babasının adı zikredilmemiştir. Bize göre de
"Kas" adı yanlıştır. Onunla ilgili bir şey bilmiyoruz.
[14] Bu ad da kesin olarak yanlıştır, (t)'de "Hâlid b. Celi" olarak geçer. O da yanlıştır. Sahabe arasında Hâlid adında çok sayıda kişi var. Burada hangisinin kasd edildiğini bilemiyoruz.
[15] Asıl nüshada, Ba'ra'dır. (c), (d), (î) ve el-İsâbe'ye göre düzeltildi.
[16] Asıl nüshada, Sa'de'dir. (c), (d), ft) ve ei-İsâbe'ye göre düzeltildi.
[17] (t)'de Üç Hadis Rivayet Edenler başlığı altında şu isimler de eklenmiştir: Câriye b. Zafer, Ebû Gazan el-Hanefi, Habeşî b. Cunâde, Sa'îd b. Yerbû' b. Ankeşe, Süveyd, Abdullah b. Huzâfe, Umara b. Hazm, Amr b. Mürre el-Cuhenî, Mâlik b. Rabî'a Ebû Meryem, Mâlik b. Amr el-Kuşeyrî, Ebû Fâtıma el-Ezdî.
İbn Hazm, Cevâmiu’s-Sire, Çıra Yayınları: 272-274.
[18] Asıl nüshada, Sa'îd'dir. (c), (t) ve el-fsâbe'ye göre düzeltildi
[19] (c) ve (t)'de: "e]-Huceymî"dir.
[20] Asıi nüshada, el-Ma'rıs b. Ebî Amîre olarak geçer, (c), (d), (t) ve cl-İsâbe'ye göre düzeltildi.
[21] El-İsâbe, 358l'de: "Hem İbnu'r-Rabi' hem de İbn Rabi' şekiinde okunabilir." denilmektedir.
[22] Asıl nüshada, Ebû Neınîle'dir. El-İsâbe ve (t)'ye göre düzeltildi. Adı ya (t)'de olduğu gjbi Mu'âz; ya da el-İsâbc'de olduğu gibi Ammâr b. Mıı'âz'dır.
[23] El-İsâbe, 6739'da İbn Hacer diyor ki: "Zehebî, et-Tecrîd'de, Bakî b. Mahled'e dayandırarak düzeltme yapmıştır. Ayrıca Bâkî'nin iki hadis rivayet eden bu zâtın adını yanlış okuduğunu belirtmiştir. Adı geçen kişi, meşhur sahâbî Ukbe b. el-Hâris b. Âmir b. Nevfel'den başka biri değildir.
[24] Asıl nüshada, "el-Heshas" olarak geçer, (c) ve (t)'ye göre düzeltildi, (t)'de; el-Haşhaş el-Anberî diye yazılıdır. El-İsâbe, 1708'de: "El-Heshas... Ebû Ömer diyor ki: İbn Ebî Hatim noktasız ha ile diğerleri ise noktalı hi harfi ile bu adı zikretmişlerdir. Şayet diğerlerinin zikrettikleri doğru ise bu zat el-Haşhaş el-Anberî'dir."
[25] Asıl nüshada, Sahra'dır.
[26] Asıl nüshada, Ebû Mecze'e b. Zahir şeklindedir. El-İsâbe, 1005'e göre düzeltildi.
[27] (c)'de el-Fârisî'nin yerinde el-Firasî bulunmaktadır; (t)'de ise sadece "Abdullah el-Kure-şî" yazılıdır.
[28] (c) ve (t)'de "Abdullah b. el-Murakka' " yazılıdır. El~İsâbe, 4936'da ise "Abdullah" olarak zikredilmiş ve "Abdurrahman"a atıfta bulunulmuştur. Zira biyografisi, 5191 numarada
bu adla yazılmıştır.
[29] Asıl nüshada Şehr'dir. El-İsâbe, 5387'ye göre, doğrusu Attâb b. Şumeyr'dir. Şumeyr yerine Numeyr de söylenmiştir.
[30] (c) ve (d)'de İki Hadis Rivayet Edenler arasında adı geçmemektedir, (c), (d) ve (t)'de onun adı Bir Hadis Rivayet Edenler, arasında geçmektedir.
[31] (c)'de, Ebû'l-Vesim olarak geçer.
[32] Asıl nüshada, "Ebû Muhays"; (t)'de "Târik b. Muhâşın" olarak zikredilir. Etrjsâbe'dt İse şöyle yazılıdır: "Tank b. Kuleyb; Zehebî, et-Tccrîd'âc, Bakî b. Mahled'e dayandırarak onun adını zikredip düzeltmiştir. Der ki: Bu kişiye İbn Muhâşın da denilmiştir. Ben derim ki, İbn Muhâşın, İkinci tabakadan tabiîdir."
[33] Asıl nüshada, Ebû Kelb'tir. El-İsâbe ve (t)'ye göre düzeltildi.
[34] Asıl nüshada, el-Cellâh'tır. (t)'de el-Leclâc'dır. El-İsâbe'de yazılanı doğru ve aslına uygun olarak gördük.
[35] Asıl nüshada, "İbn Ebî Umâra"dır. (c), (t) ve el-İsâbe, 29'a göre düzeltildi.
[36] Asıl nüshada, İyaz'dir. (t), (c) ve (d)'ye göre düzeltildi.
[37] Asıl nüshada, Büzeyl eş-Şihâbî'dir. (c)'de, Niizeyl eş-Şihâlî'dir. Tesbit ettiğimiz ise, el-İsâbe, nr. 631'e göredir. Bu isim hakkındaki ihtilaflar için bkz. el-İsâbe, nr. 631, 8689.
[38] Bu zât Sa'lebe b. Su'ayr'dır. Ona İbn Ebî Su'ayr da denilmiştir.
[39] Asıl nüshada, "Ebû Safvân" ayrı olarak tek başına yazılmıştır. Bkz. el-İsâbe, 7665.
[40] Asıl nüshada, "Uneys b. Cehhaş" olarak yazılmış, yanlıştır. El-İsâbe, I, 153'e göre düzeltildi.
[41] (t)'de, "ez-Zuneyb"dir. Henr ez-Zubeyb, hem de ez-Zuneyb için bkz. el-İsâbe, 2778.
[42] Asıl nüshada, Ebû Sinan el-Mu'ammî şeklinde yazılmış, (d), (t) ve el-!sâbe'ye göre düzeltildi.
[43] Buradan "Sebre b. Ebî Fakiri "e kadar (c) nüshasından eksiktir.
[44] Asıl nüshada Sehl b. Süheyl'dir, (d), (t) ve el-İsâbe'ye göre düzeltildi.
[45] (t)'de Ümmü Bİşr'dir. İbn Hacer her iki tarzı da caiz görmüştür.
[46] El yazmalı nüshanın hamişinde üç hadis rivayet edenler olarak takdim edilmiştir.
[47] (t) ve el-İsâbe^ye, göre yapılan bir ilavedir.
[48] İbnu'l-Cevzî, iki hadis rivayet edenleri daha çok sıralamıştır. Onun zikrettiklerinin çoğu el-Berkî'nin iahrİc enikleridir: Temîm b. Zeyd, Ca'de b. Hâlid, Harise b. en-Nu'mân, Zeyd'in kardeşi Harise, Hamza b. Abdilmuttalib, Bint Sâmir, Dehr b. el-Ahrâm, Seleme b. el-Huzâ'î, Sender b. Şurahbil b. Hasene, Şeybe b. Utbe, Abdullah b. Sa'iebe, Abdullah b. Rabî'a b. el-Hâris, Abdullah b. Ebî Rabî'a, Abde b. Hazn, Amr b. Ka'b el-Yamî, Umeyr b. Katâde, Ma'kıl b. Mukarrin, Yesir (Useyr) ed-Dermekî.
[49] (d)'ye göre yapılan bir ilavedir.
İbn Hazm, Cevâmiu’s-Sire, Çıra Yayınları: 274-279.
[50] Asıl nüshada, yanlış olarak "Asale" yazılmıştır. Târîhu İbn Kesîr, V, 328 ve el-İsâbe'ye göre düzeltilip doğrusu yazıldı.
[51] Asıl nüshada, "Besra'"dır. (t) ve el-İsâbe'yt göre düzeltildi.
[52] Üç hadis rivayet edenler arasında da adı daha önce geçti
[53] Asıl nüshada, es-Sukayl'dır. (t) ve el-İsâbe'ye göre düzeltildi.
[54] Asıl nüshada, "Ebû Dâvûd" ayrı olarak tek başına yazılmıştır, (t) ve el-İsâbe'de de geçtiği gibi Umeyr'in künyesidir.
[55] Asıl nüshada, Zencel'dir. İbn Hacer diyor ki: "Zenkel (hiç bir ad veya yere) nisbet edilmemiş. Ebû Muhammed İbn Hazm, Bakî b. Mahled'in Müsned'ine dayandırarak, onu el-Va-hİdan adlı eserinde zikretmiş, Zehebî ise onun yazdıklarını düzeltmiştir. Bu ad bir kişinin adının yanlış yazılmış olmasından kaynaklanmış olabilir. Bu durumda belirsizlik daha da fazlalaşir."
[56] (t)'de, Nedrâ; (d)'de, Nesrâ yazılıdır. Bu adın tahkiki için bkz. el-İsâbe, 713.
[57] İleride Kabîsa b. el-Mehârik zikredilecektir. El-İsâbe'de de belirtildiği gibi, bu zât, Kabîsa el-Becelî'nin kendisidir.
[58] Ası! nüshada, Süleyman b. Sabit b. Ebî Âsım'dır. Bunlar bir değil iki ayrı kişidirler.
[59] Ası! nüshada, "Haraşe b. Ebcer" diye yazılıdır, (t) ve (d)'de: "İbnu'I-Hâris"; el-İsâbe'de ise, "Haraşe b. el-Hâris veya İbnu'I-Hurr el-Muhâribî" yazılıdır.
[60] Asıl nüshada, Mucîr'dir. (d), (t) ve e!-/sâbe'yt göre düzeltildi.
[61] Asıl nüshada, Sa'd b. Ömer el-Has'amî'dir. Doğrusu yukarıda da yazıldığı gibi onların iki kişi olduğudur, (t)'de, Ömer ei-Cumeî yazılıdır. El-İsâbe'de, e]-Has'amî ve el-Cumeî ayrı ayrı zikredilmiştir.
[62] Ası! nüshada, "Abdurrahman b. Ayyaş el-Hadremî" yazılıdır. El-İsâbe ve (t)'ye göre düzeltildi.
[63] Asıl nüshada, ibn Zemîl'dir ki yanlıştır, (t), ve İbn Ebî Hatim, II/IV, 320; el-İsâbe, 4676'da ise, "Abdullah b. Zeml" olarak geçmektedir.
[64] Asıl nüshada, "Haydere"dir. Usdu'l-Ğâbe, el-İsâbe, 1229 ve el-Kuna, 920'ye göre düzeltildi.
[65] Asıl nüshada, "en-Nuheyz"ıdir. El~İsâbe, 783'e göre düzeltildi. Bu eserde deniliyor ki: "Ebû Ali b. el-Buheyr ya da el-Behir, et-Tecıid'de Bakî b. Mahled'e nisbet edilerek zikredilmiştir." (t)'de, "Buceyr" olarak yazılıdır. El-Mecd, el~Kâmûs (Bahr)'da diyor ki: "Ali b. Buheyr: tabiîdir." Bu onun babası olabilir.
[66] Asıl nüshada, "Ebû Sebit"tir. (t) ve (d)'de, "Sebib"dir. El-İsâbe, "Kuna", 603'e göre düzeltildi.
[67] Asıl nüshada, "el-Hadile"'dir. Doğrusu el-İsâbe (783)'de şu şekildedir: "Zehebî, ei-Tec-rîd'de, onun Bakî b. Mahled'in Müsned'inde bir hadis rivayet ettiğini belirtmiştir. Bu yanlıştır. Zira hadis onun oğlu Şeddâd b. el-Had el-Leysî'nindir."
[68] Asıl nüshada, "el-Anzî'"dir. (t) ve el-İsâbe'ye göre düzeltildi. Bu zat Harmele b. Abdillah
b. İyas'tır.
[69] Asıi nüshada, "Habîb'"dir. El-İsâbe (8935)'ye göre düzeltildi.
[70] Asıl nüshada, "Ma'bed" şeklindedir, (t), (d) ve el-İsâhe'yç. göre düzeltildi.
[71] Asıl nüshada, "Sa'îd b. Ebi'1-Asî" yazılıdır.
[72] El-İsâbe (3803)'de: "Sehl b. Yûsuf; Zehebî, onu Bâkîb. Mahled'in Müsned'inden alıp zikretmiştir. Bu yanlıştır. Zira bu zât tabiîn nesline uyanlar (etbâu't-tâbiîn)dandır."
[73] Asıl nüshada, "en-Nemir", önceki isimler ile bitişik olarak: "Seh! b. Yûsuf b. en-Nemir" şeklinde geçmektedir. El-İsâbe (8802)'de: "Nemir el-Huzâ'î; Musnedu Bakî b. Mah-led'de, onun rivayet ettiği bir hadis bulunmaktadır. İbn Fethim, Ebû Ca'fer et-Taberî'ye dayandırarak, onun kapalılığını gidermiştir. Ben derim ki: Bu zâtın Numeyr el-Huzâ'î olduğunu uzak bir ihtimal olarak görmüyorum." şeklinde kaydedilmektedir. İleride Numeyr el-Huzâ'î'den söz edilecektir.
[74] Ası! nüshada, "Nasr b. Zahir" yazılıdır, (t), (d) ve el-İsâbe (8698)'ye göre düzeltildi.
[75] Asıl nüshada, "Ebû Haşme" yazılıdır, (t), (d) ve el-İsâbe'ye göre düzeltildi.
[76] Asıl nüshada, "Kureyz'"dİr. (t) ve el-İsâbe'ye göre düzeltildi.
[77] İbn Hacer, el-İsâbe (2739)'de diyor ki: "Rafi' b. Bişr es-Sülemî: bazı raviler bu adı tersyüz etmişlerdir. Onun doğrusu, Bişr b. Rafi'dir. Haşr ile ilgili bir hadis rivayet etmiştir. Ebû Ömer de böyle demiştir. Onu tersyüz eden kişi ise Ali b. Sâbit'tir. Ben derim ki Bakî b. Mahled onun tarîkiyie bu hadisi tahric etmiştir."
[78] Asıl nüshada, "Ebû Beser" yazılıdır. El-İsâbe''de: "Ebû Beşer es-Sülemî... Ebû Mûsâ diyor ki: Bu zât Ebû'l-Yeser olabilir." denilmektedir.
[79] Asıl nüshada, "Nedre Ebû Silk" yazılıdır, (t), (d) ve el-İsâbe (Kuna, 603)'ye göre düzeltildi.
[80] Asıl nüshada, "Ebû Serde" yazılıdır. El-İsâbe'yc göre düzeltildi.
[81] Asıl nüshada "Bişr Ebû Nehile" yazılıdır. El-İşâbe, 81 l'de şöyle yazılıdır: "Beşîr b. Ebî CemUe Süleym Oğullan'ndand.r. İbn Mende, ibn Sa'd'a dayandırarak onun adım zikre -7 nnHn\nnra Ebû Nu'aym onun adını zikrederek, doğru olanın: 'Sının Ebu Cemı Nu'aym'ın dediği doğrudur." Bkz. e,-isâbe, (el-Kuna), 199, (el-Esma), 3511.
[82] asil nüshada, "Temam" yazılıdır, (d), (t) ve el-habe ye göre düze İtildi.
[83] Bu zât Abdurrahman b. Senne el-Eslemı'dır. (Bkz. el-Isabe, nr. 5127).
[84] (t), (d) ve el-İsâbe, 588O'e göre yapılan bir ilavedir.
[85] Asıl nüshada, "Sebre" yazılıdır. Bâkî'nin Müsned'inde alıntılanan el-İsâbe (4692)'ye göre düzeltildi.
[86] Asıl nüshada ve (t)'de "el-Musevver b. Nedbe" yazılıdır. Bu çirkin bir yanlışlıktır. Bkz. el-Muştebeh, s. 482; el-Jsâbe, 7989.
[87] Hucr adındaki bu zât, tanınan bir tabiîdir. Mursel bir hadis rivayet etmiştir. Bakî b. Mahled yanılmış, onu sahabî zannetmiştir. Onun bu yanlışlığını İbn Hazm ve İbnu'l-Cevzî sürdürmüştür. Bu zâtın biyografisi, et-Tehzîb ve el-İsâbe, II, 77'de bulunmaktadır.
[88] Asıl nüshada, "Feyrûz" yazılıdır, (d), (t) ve el-İsâbe'ya göre düzeltildi.
[89] (t) ve el-İsâbe'ye göre yapılan bir ilavedir.
[90] Bu kişi el-Mukanna' b. el-Husayn et-Temîmî'dir. Ona el-Munakka' da denilmiştir. Bkz, el-İsâbe, $184.
[91] Asıl nüshada, "Sa'sa'a b. er-Rabi' el-Ensârî" yazılıdır. Halbuki bunlar yukarıda da yazdığımız gibi iki kişidirler.
[92] Asıl nüshada, "Mesleme" yazılıdır, (c), (t) ve et~Isâbe'ye göre düzeltildi.
[93] Asıl nüshada, "Sahbere" yazılıdır, (c), (t) ve el-İsâbe'ye göre düzeltildi
[94] (t)'de, "Ebû Buheyne'"dir. El-İsâbe, 111 'de şöyle yazılıdır: "Ebû Buheyne; Zehebî, et-Tec-rîd'de Bakî b. Mahled'e dayandırarak, onu zikretmiştir. Sanıyorum ki bu kişi İbn Buhey-ne'dir. Adı ise Abdullah'tır."
[95] Asıl nüshada, "Ebû Umey"; (c)'de, "Ebû Ubeyy b. Ebî Haram" yazılıdır. El-İsâbe, 6, ku-na, 7'ye göre düzeltildi.
[96] Asıl nüshada, "İbn Munîb"; (t)'de, "Ümmü Munîb" yazılıdır. El-İsâbe'ye göre düzeltildi.
[97] Bu adın tahkiki için bkz. el-İsâbe, 29.
[98] Asıl nüshada. "es-Sülemî"nin yerine "ei-Fârisî" yazılıdır. Bu nisbet ile ilgili (c), (t) ve el-Isâbe'ds bir şeye değinilmemiştir.
[99] Asıl nüshada, "Murt" yazılıdır, (c), (t) ve el-İsâbc'yt göre düzeltildi.
[100] Asıl nüshada, "Araka"; (c)'de. "Gazaya" yazılıdır, (t) ve el-İsâbe*fa göre düzeltildi.
[101] Asıl nüsha ve (t)'de de bu şekilde yazılıdır. Kim olduğunu bilmiyoruz. Sahâbe'den "Ba'ce b. Zeyd" adında biri var. Bkz. el-İsâbe.
[102] Asıl nüshada. "Ebû Ba'ce Abdullah" sonra "Ebû İsâ" yazılıdır. İki isim birbirine karıştırılmış, (c), (t), (d) ve el-İsâbe'ye göre düzeltildi. İbn Hacer, Abdullah b. İ.sâ'nın Bakî b. Mah-Ied'in Müsned'inde bir hadisinin var olduğunu belirttikten sonra: "Bu kişinin tabiînden olup, mürsel olarak rivayet etmiş olmasından korkuyorum." demiştir.
[103] İbn Hacer, el-İsâbe, 7359'da: "Zehebî, et-Tectfâ*de, Bakî b. Mahled'e dayandırarak, onu tek başına zikretmiştir. Bu kişi en-Nabiğa e!-Ca'dî'dir."
[104] Asıl nüshada, "Abdullah b. Âmir", "Ebû Uneys" diye iki ad yazılıdır. Bu yanlıştır, (t)'de Ebû Uneys zikredilmemiştir. Doğrusu bizim tespit ettiğimiz gibi "Abdullah b. Âmir b. Uneys'"dir. Bkz el-İsâbe, IV, 88. Ed-Dulâbî, el-Küna, I, 16'da Sahabe bölümünde, "Ebû Enes" diye zikretmiştir. Daha sonra İbn Hacer, el-İsâbe, 1, 16'da onun bazı ravilerin hatası olduğunu belirtmiştir.
[105] Asıl nüshada, "Ebû'l-Muşakkak" yazılıdır, (c), (t) ve el-İsâbe'yz göre düzeltildi.
[106] Asıl nüshada, "İbn Ebî Fedâle" ayrı olarak yazılmıştır. "Ebû Sa'îd" künyesi İse, ondan önceki "Sa'lebe'"nih sonuna izafe edilmiştir, (t) ve el~İsâbe'ye göre düzeltildi.
[107] Bkz. Tehzîh, I, 389; el-İsâbe, nr., 380.
[108] Biraz yukarıda yine bir hadis rivayet edenler arasında adı zikredilmişti.
[109] (c) ve (d)'de, "Ebû Cihâd" şeklindedir, (t)'de adı geçmemektedir. el-İsâbe'du ise Ebû'I-Ce-mei adında biri var.
[110] Busr: Bu adın Busr mu yoksa Bişr mi olduğu konusunda ihtilaf bulunmaktadır. "Busr" olarak okunması daha çok tercihe şayandır. Bkz. Tehzîb. Busr adındaki bu şahıs tâbiîndendir. Babası "Mihcen b. Ebî Mihcen ed-Duelî" ise sahâbîdir. Busr'un babasından naklettiği hadis el-Muvatta', s. I32'de bulunmaktadır. Hadisi, Ahmed ve en-Neseî rivayet etmiştir.
[111] (d), (t) ve el-İsâbe'ye göre yapılan bir ilavedir.
[112] Asıl nüshada, "Ebû Hasle" yazılıdır, (t) ve el-İsâbe'ye göre düzeltildi.
[113] Asıl nüshada, "Habbâb" yazılıdır, (d) ve (t)'ye göre düzeltildi. İbn Hacer: "Sa'îd b. Ebî Zubâb; İbn Hazm, Bakî b. Mahled'e dayandırarak onu bir hadis rivayet edenler arasında zikretmiştir. Doğrusu Sa'd'dır." demektedir.
[114] El-İsâbe'Aç: "Habîb b. Fuveyk, Fudeyk ve Fureyk de denilmiştir." yazılıdır.
[115] (c) ve (t)'ye göre yapılan bir ilavedir.
[116] Köşeli parantez içindekiler, (c) ve (t)'ye göre yapılan bir ilavedir. El-İsâbe'de, "Ubâde" yerine "Cunâde" yazılıdır.
[117] Asıl nüshada, "Heyyân b. Nuhh" şeklinde yazılıdır. El-İsâbe'ye. göre düzeltildi. Meşhur olanı, Hibbân şeklinde okunmasıdir. "Hebbân" ya da "Heyyan" şeklinde okunduğu da söylenmiştir.
[118] Asıl nüshada, "Mene1" yazılıdır. El-İsâbe, (c), (d) ve (t)'ye göre düzeltildi. Bu ad "Ruvey-fi' " olarak da okunmuştur.
[119] "Ebû öadiye" ile "Kendir" arasında zikredilecek isimler, elimizdeki nüshada eksiktir. Biz bu isimleri (c), (d) ve (t)'ye göre ilave ettik.
[120] Zehebî, bu adı düzeltip Bakî b. Mahled'in Müsned'inde, onun rivayet ettiği bir hadisin olduğunu belirtmiştir. Zehebî, bu konuda yanılmıştır. Zira o kişi, Yezîd'in babası Ebû Meryem es-Selûlî'dir. Adı Mâlik b. Rabî'a'dır.
Bkz. el-İsâbe 1257.
[121] (c)'de, Şumeyl; (d)'de, Sumeyr yazılıdır, İbn Hacer: "İbn Hazm'ın söylediğine göre, hiç bir şeye nisbet edilmeyen Şumeyr'in, Bakî b. Mahled'in Müsned'inde rivayet ettiği bir hadisi vardır. Zehebî, bu adı düzeltmiştir. Bu şahsın, Ebyed b. Cemâl'den rivayet eden Sumeyr b. Abdilmudan olmasından korkarım. Hadisi mürsel olarak rivayet etmiş olabilir. Bu yüzden adı geçen Müsned sahibi de onun adını silmemiştir. Zira onun tarafından böyle şeyler çok yapılmıştır." der. (e!~İsâbe, 3918).
[122] (t)'de, "Amrb. EbîAmr"; (c) ve (d)1 ise, "Amr b. Amra" yazılıdır. Ehfşâbe'ye göre düzelttik.
[123] İki hadis rivayet edenler arasında da adı geçti.
[124] (c)'de, "İbn Ebi'l-Ezher" yazılıdır.
[125] İbn Hacer, el-hâbe, 412'de diyor ki: "Bakî b. Mahled, onun hadisini Müsned'inde zikretmiştir. 8u zât meşhur bir tâbiî'dir.
[126] (c) ve (d)'de, "es~Suheymî"; (t)'de ise, "es-Sehmî" yazılıdır. Her ikisi de yanlıştır. Doğrusu, Buhâri, et-Târîhu'l-Kebîr, II/II, 345; el-İsâbe, III, 294.
[127] İbn Hacer, el-İsâbe, 6666'da diyor ki: Zehebî, onu, Bakî b. Mahled'in Müsned'inde, Bir Hadisi Olanlar başlığı altında zikretmiştir. Doğrusu, Abdulhamid Ebû Amr'dır (6665).
[128] El-İsâbe, 733'de şöyle yazılmaktadır: "İbn Hazm, "Bakî b. Mahled'in tahric ettiği sahâbî-ler" içinde onu zikretmiştir. İsnadına bakılması gerekir. Şamlı tabiî Bilâl b. Sa'd olmasından korkuyorum."
[129] (c)'de, "Hubeyş" yazılıdır, (d)'de: "Vehb b. Hanbeş olduğu da söylenmiştir." yazılıdır. Bkz. El-İsâbe, 9159.
[130] Üç asıl nüshada da bu şekilde yazılıdır. İbn Hacer, el-İsâbe, 6803'de onun yan! olduğunu, doğrusunun "Ammâra" olduğunu kesin bir bir şekilde söylemektedir.
[131] El-İsâbe* ûe: "Bakî b. Mahled'in, Müsned'inde, onun iki hadisi vardır." denilmiştir. Bkz. îki Hadis Rivayet Edenler
[132] (c)'de, Gaziye yerine Yezîd yazılıdır.
[133] (t)'de, "Mehned"; (c)'de, "Mehted" şeklinde yazılıdır. El-İsâbe'ye göre düzeltildi.
[134] c'de, "Sıddîk" şeklinde yazılıdır. El-İsâbe, 8974'de onun hakkında şöyle yazılıdır: "Hişâm b. Fudeyk; Zehebî, et-Tecr&Fâe onun Bakî b. Mahled'in Müsned'inde bir hadisinin olduğunu zikretmektedir."
[135] (c)'de, "Ebû Sebre" yazılıdır. El-İsâbe (Küna, 642)'de şöyle yazılıdır: "Ebû Sabira, et-Tec~ rîd'üe onun Bakî b. Mahled'in Müsned'inde bir hadîsinin olduğu zikredilmiştir."
[136] (c) ve (d)'de: "Ebû't-Telİb" yazılıdır, (t) ve el-İsâbe'ye göre düzeltildi.
[137] (d)'de, "Se'ne" yazılıdır. El-İsâbe'âe ise: "Bu İsmin Se'ne mi yoksa Se'ye mi olduğu konusunda ihtilaf vardır." denilmektedir. Doğrusu Se'ne'dir.
[138] (t)'de, İbnu'ş-Şiyâb yazılıdır. El~İsâbe'de ise, Ebû Şubas'tan başka değişik bir kayda rast-lanılmamaktadır. Bkz. el~İ.sâbe, nr. 3823, Küna, 602.
[139] (c)'de, "b. Abdi Şurahbil" yazılıdır.
[140] (c)'de, "el-Hudânî" yazılıdır, (t) ve eI-İsâbe'y<z göre düzeltildi.
[141] (c)'de, Ferâvis yazılıdır. El~İsâbe ve (t)'ye göre düzeltildi.
[142] Burada (c), (d) ve (t)'ye göre ilave edilen isimler sona erdi.
[143] Asıl nüshada, "Kender" yazılıdır. (C), (t) ve el-İsâbe göre düzeltildi.
[144] El-İsâbe, 8526'da şöyle yazılıdır: "Muhammed b. Amr b. Alkame; et-Tecrîd'dc, onun Bakî b. Mahled'in Müsned'inde bir hadisinin olduğu zikredilmiştir. Bu kişi Ebû Seleme b. Abdirrahman ve o tabakadan hadis rivayet eden el-Leysî'dir. Ne onun, ne de babasının sahâbîliğİ var. Bakî b. Mahled'in Müsned'inde, buna benzer hadis ravileri bulunmaktadır. Tabiîn neslinin büyük veya küçüklerinden veyahut Muhammed b. Amr gibi tabiîn neslinden bile olmayan kişilerden hadis tahric etmiş, sonra bu durumu açıklamamıştır. Bakî b. Mahled'in, İbn Hazm'm tertibi üzere tahric ettiği Müsned'inde, bazı sahabe cüzlerinin nüshalarında, Muhammed b. Amr b. Alabe adına da rastlanılmıştır. Allah en iyisini bilir."
[145] El-Hâfız, el-İsâbe, 2025'de, onun sahâbî değil tabiîn neslinden olduğunu sağlam delillerle ortaya koymuştur.
[146] El-İsâbe, 14'de onun "Ammara" olduğu tercih edilmiştir.
[147] Biraz yukarıda onun adı, bir hadis rivayet edenler arasında geçti.
[148] Biraz yukarıda Meysere'nin adı, bir hadis rivayet edenler arasında geçti.
[149] Asıl nüshada, "Yezîd" yazılıdır, el-İsâbe, (c), (d) ve (t)'ye göre düzeltildi.
[150] Asıl nüshada, "Sa'd" yazılıdır. El-İsâbe, (c) ve (t)'ye göre düzeltildi. İbn Hacer diyor ki: "Sa'îd b. Âmir el-Lahmî; İbn Hazm, Bakî b. Mahled'in Müsned'ine dayandırarak, onu ei-Vehdan'da zikretmiştir. Zehebî ise, onu Ebû Ya'lâ'ya dayandırmıştır. Mensub olduğu kabileyi yanlış yazmıştır. Zira o el-Cumâhî'dir." Bkz. Nr. 3757 ve nr. 3263.
[151] Bkz. el-İsâbe, nr. 3510. el-Musned, nr. 6710, 7096.
[152] Yukarıda adı geçen Şu'be b. et-Tev'em, tabiîdir. Bkz. Buhârî, el-Kebîr, II/II, 244; Te'cî-lu'1-Menfe'a, s. 177-178; el-İsâbe, nr. 4008.
[153] Asıl nüshada, "Cezîme" yazılıdır. El-İsâhe, (c), (d) ve (t)'ye göre düzeltildi.
[154] Adı, "Zeyd b. Mırba' "dır. "Yezîd" olduğu da söylenmiştir. Bkz. el-İsâbe, nr. 2928.
[155] Asıl nüshada, "Bişr" yazılıdır. El-İsâbe, (c), (d) ve (t)'ye göre düzeltildi.
[156] Asıl nüshada, "Nufeyre" yazılıdır. El-İsâbe ve (t)'ye göre düzeltildi.
[157] Asıl nüshalarda, "bint Mufîd" yazılıdır, (t)'de "bint Ma'kıl" olarak geçer. Her ikisi de yanlıştır. El-İsâbe, VIII, 109-110.
[158] Hafız İbn Hacer'in de kaydettiği gjbi bu ad "Kanif diye okunur. Asıl nüshalarda "Kaif'
olarak yazılmıştır. Bu imla hatasından kaynaklanmaktadır.
[159] (t) ve (d)'ye göre yapılan bir ilavedir.
[160] bkz. Tefsîru't-Taben, nr. 4240.
[161] Bu ad kesinlikle yanlıştır. Ne (t)'de ne de eI~İsâbe'Ğc var.
[162] Asıl nüshada, "bint Haik" yazılıdır. Bu yanlış yazılmıştır. El-İsâbe'ye göre düzeltildi.
[163] İbn Hacer diyor ki: Tu'me bint Cur, et-Teaid'd&, Tu'ayme bint Cureyc olarak düzeltilmiştir. Babasının adından bazı harfler eksik yazılmıştır.
[164] Asıl nüshada, "es-Sahbe" diye yanlış olarak yazılmıştır.
[165] Asıl nüshada, "Ümmü Bilâl" yazılıdır. Bu yanlıştır, (t) ve et-İsâbe'ye göre düzeltildi.
[166] Asıl nüshada, "Behhrat" vazilidır. Ed-Dârekutnî, yukarıda yazıldığı gibi bu adı Tecrat olarak okuyup kaydetmiştir. Adı ise Habîbe veya Hubeybe şeklinde okunup kaydedilmiştir.
[167] İbn Hazm, Cevâmiu’s-Sire, Çıra Yayınları: 279-297.
[168] Fetva verenlerin isimleri hakkında bkz. İbn Hazm'dcn naklen İ'lâmu''1-MuvakkCtn, I, 13 ve sonrası; Yine İbn Hazm'ın bir kitabı olan ef-/hkam,W, 176; İbn Hazm onları üç gruba ayırmıştır: 1) Çok fetva verenler (el-Muksirûn); bunlar ilk yedi kişidir. 2) Orta derecede fetva verenler (el-Mutavassıtûn). Bunlar: Ebû Bekir es-Sıddîk, Ene^ b. Mâlik, Ebû Sa'îd el-Hudrî, Ebû Hureyre, Osman b. Aftan, Abdullah b. Artır b. el-Âs, Abdullah b, ez-Zü-beyr, Ebû Mûsâ el-Eş'arî, SaLd b, Ebî Vakkâs, Selmân el-Fârisî, Câbir b, Abdillah, Mu'âz b. Cebel. Bu on üç kişinin fetvalarını biraraya getirmek mümkündür. Zira her biri küçük bir cüzdür, Mutavassıtûn'a, Talha, ez-Zübeyr, Abdurrahman b. Avf, İmran b. Husayn, EbO Bekr, Ubâde b. es-Sâmit, Mu'Svİye b, Ebî Süfyân gibi kişiler de ilave edilmiştir. Bu iki grubun dışındakiler ise Az Sayıda Rivayet Edenler (el-Mukılfûn)'dir. Bir ya da iki veya çok az sayıda daha fazla mesele ile ilgili fetvaların dışında bu kişilerden fetva rivayet edilmemiştir. Derin bir inceleme ve araştırmadan sonra hepsinin fetvalarını sadece küçük bir cüzde toplamak mümkündür.
Her iki yerde de sıralamada fetva çokluğu esas alınmasına rağmen, müellifin burada yaptığı sıralama ile İbnu'I-Kayy^m'ın kendisinden naklettiği sıralama arasında ihtilaf vardır. Mesela müellif, burada Hz. Aişe'yi diğer sahâbîlerden Önce zikretmiştir. Diğer kitapta ise, Ömer b. el-Hattâb'ı ilk şıraya, Hz. Aişe'yi dördüncü sırada zikretmiştir. Ne var ki Bedred-din ez-Zerkeşî'nin "el-İcâbe li İradı mâ İstedmkethu Âi§etu ala's-Sahâbe, s., 62" adlı kitabında, İbn Hazm'ın, Hz. Aişe'yi fetva veren bütün sahâbîlerden önce zikrettiği şeklinde yaptığı yorumdan, onun elimizde bulunan nüshaya benzer bir nüsha görmüş olabileceği işareti bulunmaktadır.
İbn Hazm, Cevâmiu’s-Sire, Çıra Yayınları: 301.
[169] Bkz. el-İsâbe, 6901, 6881; el-Müştebeh, s. 357.
[170] Ma'iz ve el-Ğamidiyye'nin, fetva ehli sayılmaları konusunda ek açıklamada bulunarak, İb-nu'I-Kayyım {s. 16) diyor ki: "Ebû Muhammed'in hangi yolla Ma'iz ile el-Gamidiyye'yi fetva ehli saydığını anlayabilmiş değilim. Onlar, Rasûlullah (s.a.s.)'dan izin istemeksizin zina yaptıklarım ikrar etmenin caiz olduğu konusunda İlk davrandıkları için, aleyhlerine ikrarda bulunmaları dolayısıyla, ikrarın cevazı konusunda haklarında fetva verdikleri şeklinde tasavvur edilmiş olabilir. Bu ise ne büyük bir hayaldir! Ya da İbn Hazm, onların ahkâmla ilgili birer fetvalarını elde etmiş olabilir.
[171] Asıl nüshada da böyle yazılıdır. Bu yanlıştır. Doğrusu "Seyyar b. Ravh ya da Ravh b. Seyyar" olabilir. Adı konusunda ihtilaf edilmiştir. Buhârî, el-Kebîr, lifli, 160-161 'de zikrettiğimiz gibidir. El-Isâbe'de, hem râ, hem de sîn harfi başiığı altında ele alınmıştır.
[172] Asıl nüshada, "el-Cevla bint Luveys" yazılıdır. İbn Sa'd, VIII, 178 ve el-İsâbe, 313'e göre düzeltildi.
[173] Asıl nüshada, "Habîb b. Müslim" yazılıdır. El-İsâhe, 1595'e göre düzeltildi. Buhârî onun sahâbî olduğunu söylemektedir. İbn Mu'în, "Şamlılar onun sahâbî olduğunu isbat ediyorlar; Medîneliler ise kabul ediyorlar." demektedir.
[174] Asıl nüshada, "Kays b. Ümeyye" yazılıdır. İ'lâmıt't-Muvakh'în'e göre düzeltildi.
[175] Habîb b. Adiyy (noktasız ha üe) adında bir safıâbî yoktur. Noktalı hı harfi İle Hubeyb olabilir. Burada yazılan ismin yanlış olması muhtemeldir. Zira eğer kasd edilen Hubeyb b. Adiyy ise, zaten onun adı az yukarıda geçti.
[176] Bu ad Surrâk olarak okunmalıdır. El-Askerî, onu Ömer ve Güder vezninde Sürek olarak okumuştur. Babasının adı Esed olduğu söylenmiştir. Mısır'a gelip yerleşen bir sahâbîdir. (Bkz. el-İsâbe, 3116)
[177] İbn Hazm, Cevâmiu’s-Sire, Çıra Yayınları: 301-306.
[178] Mîzâıuı'l-İ'tidâi, 1467. Buhârî der ki: Münkeru'l-hadistir. H. 180 yılında vefat etmiştir.
[179] Mizamı'l-Jtidal, 3131 'de onun Mürcieden olduğu yazılıdır. İbn Muin der ki: Onun hiçbir zararı yok
[180] İbn Hazm, Cevâmiu’s-Sire, Çıra Yayınları: 307.
[181] İbn Hazm, Cevâmiu’s-Sire, Çıra Yayınları: 308-310.
[182] İbn Sa'd, II/VH, IS'e göre yapılan bir ilavedir. Aynı eserde şöyie de yazılıdır: "O Teymli-lerden değil Murrîlerdendir. Ne var ki evi Teymiiier arasında zikredildiği için onlara nisbet edilmiştir." (İbn Sa'd'da et-Teymî olarak geçmektedir. Çev.)
[183] Asıl nüshada, "Umeliyye" yazılıdır. Yanlıştır. İbn Sa'd, VI, 251 ve II/VII, 21 'e göre düzeltildi.
Fakihlerden olan Şu'be b. el-Haccâc, Abdunahman b. Mehdî, Yahya b. Sa'îd el-Kattân, Hâlid b. el-Hâris, günahlardan titizlikle sakınıp ibâdet ettiklerinden, fetva ile meşgul olmuyorlardı.
[184] İbn Hazm, Cevâmiu’s-Sire, Çıra Yayınları: 310-312.