Sorularınıza Cevaplar · Kardeşder
Soru: Kişi ölüm döşeğindeyken şeytanın elinde bir bardak su ile geldiği, susuzluktan kıvranan hastaya “imanını ver, suyu vereyim” dediği anlatılıyor. Böyle bir hadis var mıdır?
Bu anlatı Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) dayanan bir hadis değildir. Hadis kaynaklarında “bir bardak su” ayrıntısını içeren sahih ya da zayıf bir rivayete rastlanmamaktadır. Ancak şeytanın ölüm anında insanı saptırmaya çalışması aslı olan bir meseledir: Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) “ölüm anında şeytanın beni çarpmasından” Allah’a sığınmış, namazda da “hayatın ve ölümün fitnesinden” sığınmayı öğretmiştir. Doğrusu, su hikâyesini hadis diye anlatmak yerine sahih dualara ve telkin sünnetine sarılmaktır.
1. Anlatının Kaynağı Var mı?
“Şeytan ölüm döşeğindeki kişiye bir bardak su ile gelir” sözü, halk arasında ve bazı Türkçe ilmihal ve ahiret kitaplarında yer alır. Bu kitaplar da onu hadis olarak değil, “şöyle anlatılır” şeklinde, kaynak göstermeden nakleder. Kütüb-i Sitte’de, Müsned’lerde ve ahiret konulu rivayet derlemelerinde, “su bardağı” ayrıntısıyla gelen merfû bir rivayet bulunmamaktadır. Bu sebeple onu “Peygamber Efendimiz buyurdu ki” diyerek anlatmak caiz değildir.
İmam Kurtubî’nin et-Tezkire fî Ahvâli’l-Mevtâ ve Umûri’l-Âhire adlı eserinde, ölüm anında şeytanın hazır bulunmasına dair bazı yaşanmış hadiseler nakledilir. Bunlardan biri, hocası Ebü’l-Abbâs el-Kurtubî’den işittiği hadisedir: Kurtuba’da can çekişen bir kişiye kelime-i tevhid telkin edilmiş, o ise “Hayır, hayır” demiştir. Kendine geldiğinde, sağında ve solunda iki şeytanın belirdiğini anlatmıştır. Biri “Yahudi olarak öl, en hayırlı din odur”, diğeri “Hristiyan olarak öl, en hayırlı din odur” diyormuş. Kişinin “Hayır, hayır” cevabı da onlaraymış. Benzer bir hadise İmam Ahmed b. Hanbel’in vefatında oğlu Abdullah’tan nakledilir. Bunlar salihlerin başından geçen haberlerdir, hadis değildir. Konuyu ele alan bazı âlimler de bu haberlerin Kitap ve Sünnet’ten doğrudan bir delil olmadığını, yalnızca aslı sabit olan bir meseleye örnek olarak zikredildiğini belirtmiştir.
2. Sünnette Sabit Olan: Ölüm Anında Şeytandan Sığınmak
Ebü’l-Yeser Kâ’b b. Amr’dan (radıyallahu anh) rivayet edildiğine göre Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle dua ederdi:
اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْهَدْمِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنَ التَّرَدِّي، وَأَعُوذُ بِكَ مِنَ الْغَرَقِ وَالْحَرَقِ وَالْهَرَمِ، وَأَعُوذُ بِكَ أَنْ يَتَخَبَّطَنِيَ الشَّيْطَانُ عِنْدَ الْمَوْتِ، وَأَعُوذُ بِكَ أَنْ أَمُوتَ فِي سَبِيلِكَ مُدْبِرًا، وَأَعُوذُ بِكَ أَنْ أَمُوتَ لَدِيغًا
“Allah’ım! Yıkıntı altında kalmaktan sana sığınırım. Yüksekten düşmekten sana sığınırım. Suda boğulmaktan, yanmaktan ve düşkün ihtiyarlıktan sana sığınırım. Ölüm anında şeytanın beni çarpıp saptırmasından sana sığınırım. Senin yolunda (savaştan) arkamı dönüp kaçarken ölmekten sana sığınırım. Zehirli bir hayvan sokarak ölmekten sana sığınırım.”
Kaynak: Ebû Dâvûd, Vitir (Salât), no. 1552–1553; Nesâî, İstiâze, no. 5531–5533; Ahmed, Müsned, no. 15523.
Sıhhat durumu: Elbânî Sahîhu Ebî Dâvûd‘da “sahih”, Zübeyr Ali Zâî “hasen” demiştir. Şuayb el-Arnaût ise isnaddaki ıztırab sebebiyle “zayıf” görmüştür. Bu ihtilaf, rivayetin isnadıyla ilgilidir. Ölüm anının fitnesinden Allah’a sığınmak ise aşağıdaki sahih hadisle zaten sabittir.
Hattâbî bu duadaki “şeytanın çarpması” ifadesini şöyle açıklar: Şeytanın dünyadan ayrılma anında kişiye hâkim olup onu saptırması, tövbe etmesine engel olması, üzerindeki bir hakkı ödemesine mâni olması, onu Allah’ın rahmetinden ümitsiz bırakması veya ölümü ona kötü gösterip dünyaya hasret bırakması. Böylece kişi kötü bir sonla ölür ve Allah’ın takdirinden razı olmadan O’na kavuşur (Meâlimü’s-Sünen, 1/296).
Ebû Hureyre’den (radıyallahu anh) gelen sahih hadiste ise namazın son oturuşunda okunması emredilen dua şöyledir:
اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ، وَمِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ، وَمِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ، وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ
“Allah’ım! Cehennem azabından, kabir azabından, hayatın ve ölümün fitnesinden ve Mesih Deccal’in fitnesinin şerrinden sana sığınırım.” (Müslim, Mesâcid, no. 588)
3. Şeytan Her İşimizde Hazırdır
Câbir b. Abdillah’tan (radıyallahu anh) rivayet edildiğine göre Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:
إِنَّ الشَّيْطَانَ يَحْضُرُ أَحَدَكُمْ عِنْدَ كُلِّ شَيْءٍ مِنْ شَأْنِهِ، حَتَّى يَحْضُرَهُ عِنْدَ طَعَامِهِ
“Şeytan, sizden birinizin her işinde yanında hazır bulunur, hatta yemeğinde bile hazır bulunur.” (Müslim, Eşribe, no. 2033)
Şeytan her işimizde hazır bulunuyorsa, kulun ebedî hayatının belirlendiği son anda da bulunması evleviyetle beklenir. Bu sebeple âlimler ölüm anındaki şeytan haberlerini bu asla dayandırarak anlatmışlardır.
4. Şeyhülislâm İbn Teymiyye’nin Açıklaması
İbn Teymiyye’ye (rahimehullah) “ölüm anında kula dinlerin arz edilmesi”nin Kitap ve Sünnet’te aslı olup olmadığı sorulmuş, o da şöyle cevap vermiştir:
أَمَّا عَرْضُ الْأَدْيَانِ عَلَى الْعَبْدِ وَقْتَ الْمَوْتِ فَلَيْسَ هُوَ أَمْرًا عَامًّا لِكُلِّ أَحَدٍ، وَلَا هُوَ أَيْضًا مُنْتَفِيًا عَنْ كُلِّ أَحَدٍ، بَلْ مِنَ النَّاسِ مَنْ تُعْرَضُ عَلَيْهِ الْأَدْيَانُ قَبْلَ مَوْتِهِ، وَمِنْهُمْ مَنْ لَا تُعْرَضُ عَلَيْهِ، وَقَدْ وَقَعَ ذَلِكَ لِأَقْوَامٍ. وَهَذَا كُلُّهُ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ الَّتِي أُمِرْنَا أَنْ نَسْتَعِيذَ مِنْهَا فِي صَلَاتِنَا
“Ölüm anında kula dinlerin arz edilmesi herkes için geçerli genel bir durum değildir. Herkesten tamamen uzak bir durum da değildir. İnsanlardan kimine ölümünden önce dinler arz edilir, kimine edilmez. Bu, bazı kimselerin başına gelmiştir. Bunların hepsi, namazımızda sığınmamız emredilen ‘hayatın ve ölümün fitnesi’ndendir.” (Mecmûu’l-Fetâvâ, 4/255)
İbn Teymiyye devamında “şeytanın, ölüm anında Âdemoğluna en şiddetli hâlde olduğu ve yardımcılarına ‘Bunu yakalayın, elinizden kaçarsa bir daha ele geçiremezsiniz’ dediği” haberini aktarır. Ancak bunu, zayıflığa işaret eden “rivâyet olundu” lafzıyla ve isnadsız zikreder (4/256). Dikkat edilirse İbn Teymiyye bu meseleyi bir “su bardağı” hikâyesine değil, sahih hadisteki “ölümün fitnesi”ne bağlamaktadır.
5. Ölüm Döşeğindeki Hastanın Yanında Yapılacaklar
a) Kelime-i tevhid telkin etmek. Ebû Saîd el-Hudrî’den (radıyallahu anh) rivayet edildiğine göre Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:
لَقِّنُوا مَوْتَاكُمْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ
“Ölmek üzere olanlarınıza ‘Lâ ilâhe illallah’ı telkin edin.” (Müslim, Cenâiz, no. 916)
Muâz b. Cebel’den (radıyallahu anh) rivayet edildiğine göre de şöyle buyurmuştur:
مَنْ كَانَ آخِرُ كَلَامِهِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ دَخَلَ الْجَنَّةَ
“Kimin son sözü ‘Lâ ilâhe illallah’ olursa cennete girer.” (Ebû Dâvûd, Cenâiz, no. 3116)
Telkin, hastaya “söyle” diye ısrarla emredilerek değil, yanında sakin bir sesle tevhid kelimesini söyleyerek yapılır. Hasta bir kez söyledikten sonra başka bir söz konuşmadıkça tekrar ettirilmez. Âlimler, sıkıntı içindeki hastanın bunaltılıp reddedecek bir hâle düşürülmemesi gerektiğini özellikle belirtmişlerdir.
b) Dua etmek ve hayır konuşmak. Hastanın yanında yalnızca hayır konuşulur, onun için mağfiret ve sebat duası edilir.
c) Ümidini diri tutmak. Hastaya Allah’ın rahmeti hatırlatılır. Hattâbî’nin açıklamasında geçtiği gibi şeytanın en büyük tuzaklarından biri, kişiyi son anında Allah’ın rahmetinden ümitsiz bırakmaktır.
d) Ağzını ıslatmak. Can çekişen hastanın ağzı ve boğazı kurur. Ağzını su ile ıslatmak, ona yapılacak bir iyiliktir. Bu, “şeytan su ile geliyor” inancına dayanan bir uygulama değil, hastaya gösterilen bir merhamettir.
Sonuç
- “Şeytan ölüm döşeğine bir bardak su ile gelir” sözü hadis değildir. Peygamberimize (sallallahu aleyhi ve sellem) nispet edilerek anlatılmamalıdır.
- Şeytanın ölüm anında insanı saptırmaya çalışması ise aslı olan bir meseledir. Bunun dayanağı, Resûlullah’ın ölüm anında şeytandan ve “ölümün fitnesi”nden Allah’a sığınmasıdır.
- Âlimlerin naklettiği ölüm anı hadiseleri yaşanmış haberlerdir, delil değil ibret olarak anlatılır.
- Müminin hazırlığı hikâyelerle değil, sahih dualarla, tevhid üzere bir hayatla ve telkin sünnetiyle olur. “Ölümün fitnesinden” sığınma duasını her namazın sonunda okumayı alışkanlık hâline getirmek, bu konudaki en sağlam tedbirdir.
Müslim, es-Sahîh: Mesâcid 588; Cenâiz 916; Eşribe 2033.
Ebû Dâvûd, es-Sünen: no. 1552–1553, 3116.
Nesâî, es-Sünen: İstiâze, no. 5531–5533.
Ahmed b. Hanbel, el-Müsned: no. 15523.
Elbânî, Sahîhu Ebî Dâvûd; Şuayb el-Arnaût, Tahrîcu Süneni Ebî Dâvûd.
Hattâbî, Meâlimü’s-Sünen, 1/296.
İbn Teymiyye, Mecmûu’l-Fetâvâ, 4/255–256.
Kurtubî, et-Tezkire fî Ahvâli’l-Mevtâ ve Umûri’l-Âhire, “Ölüm anında şeytanın hazır bulunması” bâbı.
İslami Okul Okulların En Önemlisi