Çarşamba, 8 Cemaziyelahir 1448
İslam'da kadının çalışması caiz mi - Kasas 26

İslam’da Kadının Çalışması Caiz mi? Kadın Doktor, Kadın Öğretmen ve Üst Araması

Sorularınıza Cevaplar · Kardeşder

Soru: Hocam, İslam’da kadının çalışması caiz değilse kadın doktor nasıl olacak? Mesela bir olayda kadının üstünü erkek polis mi arayacak? Kız öğrencilerin öğretmeni erkek mi olacak? Yoksa kadının okumasına ve çalışmasına bir engel yok da asıl mesele ortamın uygun olması mı? Örneğin kadının bir araba fabrikasında ne işi var?

Kısa Cevap
İslam’da “kadın çalışamaz” diye mutlak bir hüküm yoktur. Haram olan, kadının dinini koruyamayacağı, İslam’a uygun olmayan iş ve ortamlarda çalışmasıdır. İşin kendisi helal olur, tesettür korunur, yabancı erkekle baş başa kalınmaz, fitneye açık bir ihtilat bulunmaz ve evin, çocukların hakkı zayi edilmezse kadın çalışabilir. Kadın doktor, kadın hemşire, kızlara ders veren kadın öğretmen ve kadınları arayan kadın görevli ise ümmetin ihtiyacıdır. Bu alanlarda kadınların yetişmesi farz-ı kifâyedir. Erkeklerle iç içe ve tesettürün korunamadığı bir fabrika hattı gibi ortamlar ise uygun değildir.

1. Asıl Ölçü: Kazanç Meşru, Ortam Belirleyici

Kur’ân-ı Kerîm, kadının da kendi kazancı olabileceğini açıkça bildirir:

لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُوا ۖ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبْنَ

“Erkeklere kazandıklarından bir pay vardır, kadınlara da kazandıklarından bir pay vardır.” (Nisâ 4/32)

Bununla birlikte kadın için asıl olan evidir. Dışarı çıkışı ihtiyaca bağlıdır ve İslam’ın koyduğu edeplerle sınırlıdır:

وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَىٰ

“Evlerinizde oturun, eski câhiliye kadınlarının açılıp saçılması gibi açılıp saçılmayın.” (Ahzâb 33/33)

Bu iki âyet birlikte okunduğunda ölçü ortaya çıkar. Kadının çalışması kendi başına yasak değildir. Ancak şu şartlar gözetilir:

  • İşin kendisi helal olmalıdır.
  • Tesettür eksiksiz korunmalıdır.
  • Yabancı bir erkekle baş başa (halvet) kalınmamalıdır.
  • Fitneye açık bir ihtilat (kadın-erkek iç içeliği) bulunmamalıdır.
  • Velinin ya da eşin rızası olmalıdır.
  • Evin ve çocukların hakkı zayi edilmemelidir.

Halvet yasağı Peygamberimiz ﷺ’in açık emridir:

لَا يَخْلُوَنَّ رَجُلٌ بِامْرَأَةٍ إِلَّا مَعَ ذِي مَحْرَمٍ

“Hiçbir erkek, yanında mahremi olmayan bir kadınla baş başa kalmasın.” (Buhârî, nr. 5233; Müslim, nr. 1341)

2. Kadın Doktor ve Hemşire: Sahâbe Hanımlarının Yaptığı İş

Yaralı ve hastaya bakmak, Peygamberimiz ﷺ’in yanında sahâbe hanımlarının yaptığı bir işti. Ümmü Atiyye (radıyallahu anhâ) şöyle anlatır:

غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ سَبْعَ غَزَوَاتٍ، أَخْلُفُهُمْ فِي رِحَالِهِمْ، فَأَصْنَعُ لَهُمُ الطَّعَامَ، وَأُدَاوِي الْجَرْحَى، وَأَقُومُ عَلَى الْمَرْضَى

“Rasûlullah ﷺ ile yedi gazveye katıldım. Arkada onların yüklerinin başında kalır, yemeklerini yapar, yaralıları tedavi eder, hastalara bakardım.” (Müslim, nr. 1812)

Enes b. Mâlik (radıyallahu anh) de şöyle der:

كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ يَغْزُو بِأُمِّ سُلَيْمٍ وَنِسْوَةٍ مِنَ الْأَنْصَارِ مَعَهُ إِذَا غَزَا، فَيَسْقِينَ الْمَاءَ وَيُدَاوِينَ الْجَرْحَى

“Rasûlullah ﷺ gazveye çıktığında Ümmü Süleym’i ve Ensâr’dan bazı kadınları yanında götürürdü. Onlar su taşır, yaralıları tedavi ederlerdi.” (Müslim, nr. 1810)

Kadını erkek doktorun muayene etmesi ise ancak zaruret hâlinde caizdir. “Zaruretler, yasak olanı mubah kılar” kaidesi bu durumu düzenler, ama zaruret kendi ölçüsüyle takdir edilir. Kadın doktor bulunursa zaruret ortadan kalkar. Bu yüzden kadınları tedavi edecek kadın doktor ve hemşirelerin yetişmesi ümmet için farz-ı kifâyedir. Kadının tıp okuması bu açıdan bir ruhsat değil, bir ihtiyaçtır.

3. Kadının Üst Aramasını Kim Yapar?

Avret hükümleri gereği kadının bedenini yabancı bir erkek arayamaz. Kadının üstünü kadın arar. Kur’an kadınlara ziynetlerini yabancılara göstermemelerini emreder:

وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا

“Mü’min kadınlara da söyle: Gözlerini harama bakmaktan korusunlar, iffetlerini korusunlar, görünen kısımları dışında ziynetlerini göstermesinler.” (Nûr 24/31)

Dolayısıyla güvenlik noktalarında, cezaevlerinde ve benzeri yerlerde kadınları arayacak kadın görevliler de bir ihtiyaçtır. Yeter ki görev, kadının tesettürünü ve dinini koruyabileceği bir düzende yapılsın.

Bir not: Bu konuda bazen Hâtıb b. Ebî Beltea olayı örnek gösterilir. Ancak o olayda Peygamberimiz ﷺ mektubu taşıyan kadının peşinden Hz. Ali, Zübeyr ve Mikdâd’ı (radıyallahu anhum) göndermiştir. Kadın mektubu kendisi saç örgüsünden çıkarıp vermiştir (Buhârî, nr. 3007; Müslim, nr. 2494). Bu olay, kadını kadının araması meselesine doğrudan delil değildir. Meselenin dayanağı yukarıdaki avret hükümleridir.

4. Kız Öğrencilerin Öğretmeni

Kadınların ilim öğrenmesi istenen bir şeydir. Sahâbe hanımları Peygamberimiz ﷺ’den kendilerine ayrı bir ders günü istemişler, o da bunu kabul etmiştir:

قَالَتِ النِّسَاءُ لِلنَّبِيِّ ﷺ: غَلَبَنَا عَلَيْكَ الرِّجَالُ، فَاجْعَلْ لَنَا يَوْمًا مِنْ نَفْسِكَ، فَوَعَدَهُنَّ يَوْمًا لَقِيَهُنَّ فِيهِ، فَوَعَظَهُنَّ وَأَمَرَهُنَّ

“Kadınlar Peygamber ﷺ’e: “Erkekler seni bizden kapıp götürüyor, bize de kendinden bir gün ayır” dediler. O da onlara bir gün vaat etti. O gün onlarla buluştu, onlara öğüt verdi ve emirlerde bulundu.” (Buhârî, nr. 101)

Bu hadis iki şeyi gösterir: Kadınlar ilim öğrenir ve kadınların eğitimi ayrı bir düzende yapılabilir. Kız öğrenciler için ideal olan, kadın öğretmenlerin ders verdiği ayrı eğitimdir. Bunun için de kadınların okuması ve hoca olarak yetişmesi gerekir.

5. Ortamın Ölçüsü: Şuayb (aleyhisselâm)’ın Kızları

Kur’an, kadının zaruret karşısında dışarıda nasıl çalışacağının canlı bir örneğini verir. Babaları yaşlılıktan bu işi yapamayacak hâldeydi ve evde işi üstlenecek bir erkek yoktu. Kızlar bu mecburiyetle hayvanları sulamaya çıktılar ama erkeklerin arasına girmediler:

قَالَتَا لَا نَسْقِي حَتَّىٰ يُصْدِرَ الرِّعَاءُ ۖ وَأَبُونَا شَيْخٌ كَبِيرٌ

“Çobanlar hayvanlarını sulayıp çekilmeden biz sulamayız. Babamız da çok yaşlı bir ihtiyardır.” (Kasas 28/23)

Güvenilir bir erkek bulununca da işi hemen ona bırakmak istediler:

قَالَتْ إِحْدَاهُمَا يَا أَبَتِ اسْتَأْجِرْهُ ۖ إِنَّ خَيْرَ مَنِ اسْتَأْجَرْتَ الْقَوِيُّ الْأَمِينُ

“Kızlardan biri: “Babacığım, onu ücretle tut. Çünkü ücretle tutacağın en hayırlı kimse, güçlü ve güvenilir olandır” dedi.” (Kasas 28/26)

Buradan çıkan sonuçlar şunlardır:

  • Kızlar zaruret olduğu için çalıştılar.
  • Erkeklerle karışmaktan kaçındılar.
  • Dışarıda çalışmalarının sebebini açıkça söylediler.
  • Zaruret kalkınca işi bıraktılar.

6. Fabrika ve Karma İşyerleri

Bu ölçüye göre bakıldığında, sadece kadınların çalıştığı bir atölye ya da fabrika bölümü, kadın hastanesi veya kız okulu, şartlara uyulduğu sürece caizdir. Hatta bunların bir kısmı ihtiyaçtır. Buna karşılık erkeklerle omuz omuza çalışılan, tesettürün ve iffetin korunamadığı bir üretim hattı uygun değildir. Bugün ilim ve iş ortamlarının birçoğu bu açıdan maalesef kirlenmiştir. Bu yüzden Müslümanlara düşen, kadınların hem okuyabileceği hem de çalışabileceği temiz ortamları kurmak ve çoğaltmaktır.

Sonuç

İslam kadını okumaktan ve çalışmaktan toptan menetmez. Kadının kazancını meşru sayar, kadınları tedavi eden, onlara ders veren ve onlarla ilgili işleri gören kadınlara da ihtiyaç duyar. Ölçü işin helal, ortamın temiz olmasıdır. Kadının dinini ve iffetini koruyamayacağı yerde çalışması ise caiz değildir.

Sadakanızı Kardeşder aracılığıyla ulaştırabilirsiniz

Bu yazı, Kardeşder (Osmangazi Gençlik Hareketi Yardımlaşma ve Kardeşlik Derneği) tarafından hazırlanmıştır. Derneğimiz yetimlere, muhtaç ailelere ve afet bölgelerine sadakalarınızı ulaştırmaktadır.

Buradan sadaka ve bağışta bulunabilirsiniz. Dernek hakkında bilgi için Kardeşder’in sitesini ziyaret edebilirsiniz.

Kaynaklar

  • Kur’ân-ı Kerîm: Nisâ 4/32; Nûr 24/31; Kasas 28/23, 26; Ahzâb 33/33.
  • Buhârî, es-Sahîh: nr. 101, 3007, 5233.
  • Müslim, es-Sahîh: nr. 1341, 1810, 1812, 2494.

Bu makale Kardeşder (Osmangazi Gençlik Hareketi Yardımlaşma ve Kardeşlik Derneği) tarafından hazırlanmıştır.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir