“Araplar İlk Rakamı Atar, 9 Aslında 19’dur” İddiası

Hz. Âişe Validemiz: Sorular ve Cevaplar · Evlilik Yaşı

Dil kuralı uydurmak

Bir lafzı zâhirinden çevirmek isteyen, önce lafzın o manayı dilde taşıdığını göstermelidir. İbnü’l-Kayyim te’vîl edenin vazifelerini sayarken birincisini şöyle koyar:

الأَمْرُ الأَوَّلُ: بَيَانُ احْتِمَالِ اللَّفْظِ لِلْمَعْنَى الَّذِي تَأَوَّلَهُ فِي ذَلِكَ التَّرْكِيبِ الَّذِي وَقَعَ فِيهِ، وَإِلَّا كَانَ كَاذِبًا عَلَى اللُّغَةِ مُنْشِئًا وَضْعًا مِنْ عِنْدِهِ

“Birinci vazife: Lafzın, geçtiği o terkipte, te’vîl edilen manayı taşıyabildiğini göstermektir. Aksi hâlde dile karşı yalan söylemiş, kendi katından yeni bir dil kuralı uydurmuş olur.” (İbnü’l-Kayyim, es-Savâiku’l-Mürsele, 9. fasıl; Vikikaynak metni)

“Araplar ilk rakamı atar” iddiası tam olarak bu tarife girer: Kendi katından uydurulmuş bir dil kuralı.

Terceme kitapları ne gösteriyor?

Zehebî, Zübeyr b. Avvâm’ın tercemesinde şu iki bilgiyi birkaç satır arayla nakleder:

أَسْلَمَ الزُّبَيْرُ ابْنَ ثَمَانِ سِنِينَ

“Zübeyr sekiz yaşında Müslüman oldu.” (Urve’den, Ebü’l-Esved tarikiyle.)

هَاجَرَ الزُّبَيْرُ وَهُوَ ابْنُ ثَمَانَ عَشْرَةَ سَنَةً

“Zübeyr on sekiz yaşında hicret etti.”

(Zehebî, Siyeru A’lâmi’n-Nübelâ, Risâle, 1/41 ve 1/43, Zübeyr b. Avvâm tercemesi; Vikikaynak metni.) Aynı tercemede 12, 16 ve 17 yaş rivayetleri de geçer.

Arap tarihçisi için sekiz ile on sekiz ayrı sayılardır. Onlar basamağını düşüren bir örf bulunsaydı, bu iki cümle birbirinden ayırt edilemezdi. Esmâ bint Ebî Bekir’in vefat ettiğinde “yüz yaşında” (مِائَة سَنَة) olduğu da nakledilir. Hiçbir müellif bunu “on” veya “yüz on” diye okumamıştır.

Hz. Âişe’nin kendi rakamları

Hz. Âişe’nin sözü bir değil üç sayı verir ve üçü birbirini tutar:

• Altı yaşında nikâh,
• Dokuz yaşında zifaf,
• Resûlullah ﷺ vefat ettiğinde on sekiz yaş (Müslim 1422/71–72).

Tarihî kronoloji de bunu doğrular: Zifaftan Resûlullah ﷺ’in vefatına kadar yaklaşık dokuz yıl geçmiştir.

Dokuz artı dokuz, on sekiz eder. “9 aslında 19’dur” denirse, “on sekiz” de “yirmi sekiz” mi olacaktır? İddia sahibi bu sayıyı 27’ye çevirir. Yani kendi kuralını bile tutarlı uygulamaz.

İki te’vîl birbirini nakzeder

Aynı iddia sahibi aynı lafız için iki ayrı te’vîli birlikte kullanır. Fakat bunlar bir arada durmaz:

• “9” âdet başlangıcından itibaren dokuz yıl ise, onlar basamağı düşürülmüş sayılmaz; rakam olduğu gibi okunur.
• “9” aslında “19” ise, âdet yaşı te’vîline ihtiyaç kalmaz; sayı doğumdan itibaren okunur.

Aynı sayıya birbirini dışlayan iki te’vîlin yedek olarak tutulması, ikisinin de bir delile değil, varılmak istenen bir sonuca dayandığını gösterir. Âdet yaşı iddiası için bkz. "Hz. Âişe’nin Yaşı Âdet Başlangıcından Sayılır" İddiası ve Râgıb el-İsfahânî.

“Dil ve kültür bilgisi önemlidir” sözü

İddia sahibi “Bir toplumun diliyle veya kültürüyle ilgili bilgiler meselelerin anlaşılmasında önem arz eder” der. Doğrudur. Fakat dil ve kültür bilgisi, o dilin kaynaklarından naklen öğrenilir, uydurulmaz. Arap dilini Halîl b. Ahmed’den, Sîbeveyh’ten, İbn Manzûr’dan; Arap örfünü siyer ve terceme kitaplarından öğreniriz. Bu kaynakların hiçbirinde “ilk rakamı atma” diye bir usul yoktur.

Netice

“İlk rakamı atma” iddiası dilde yoktur, örfte yoktur, selefte yoktur. Terceme kitapları onu açıkça yalanlar. Hz. Âişe’nin “dokuz” sözü dokuz demektir. Rakamlardaki tek gerçek farkın, yani altı ile yedi arasındaki bir yılın izahı için bkz. "Rakamlar İhtilaflı: Kimi 6 Der, Kimi 7" İddiası.

Kaynaklar

• Müslim, es-Sahîh, Nikâh 10, no. 1422/71–72.
• Zehebî, Siyeru A’lâmi’n-Nübelâ, Zübeyr b. Avvâm tercemesi.
• İbnü’l-Kayyim, es-Savâiku’l-Mürsele ale’l-Cehmiyye ve’l-Muattıla, 9. fasıl.

Bu makale Kardeşder (Osmangazi Gençlik Hareketi Yardımlaşma ve Kardeşlik Derneği) tarafından hazırlanmıştır.